Walerian Domański

Klasa robotnicza rządzi

Mojej mamie, Marii Domańskiej, poświęcam.

Spis treści

Przedmowa

Pocałuj mnie w dupę

Buty

Okólniki Cyrankiewicza

Portret Stalina

Władysław Gomułka

Oklaski dla Stalina

Pszczoły

Obstawa Chruszczowa

Agitator

Jak długo się utrzymacie?

Kabel

Pamiętnik murarza

Redakcja

Rafał Łapiński

Korekta:

Agnieszka Thoman

Na okładce wykorzystano rysunek Waleriana Domańskiego.

Copyright 2014 © by Walerian Domański

waleriandom@gmail.com

ISBN  978-83-64195-17-4 (e-book)

Wydawnictwo  „Lena”

ul. Pasteura 15a-20

50-367 Wrocław

tel. 603 96 46 39

www.wydawnictwo-lena.pl

Zbieżność nazwisk osób i nazw miejscowości jest zupełnie przypadkowa.

Przedmowa

Po cieszących się uznaniem czytelników „Fabrykach dymu” (2013) mamy oto przed sobą ich kontynuację.

Tematyka obu książek jest podobna, przeważają opowiadania o tematyce politycznej z czasów PRL-u. I równie wiele tu humoru zderzonego z dramatycznymi wydarzeniami.

Na uwagę zasługuje pomysłowość autora w budowaniu akcji i nastroju opowiadań za pomocą prostego języka, używanego przez przeciętnych ludzi ze wsi, z miasteczek lub z robotniczych przedmieść dużych miast. Autor prezentuje doskonałą znajomość życia i problemów obywateli oraz funkcjonowania PRL-u.

Obie książki, „Fabryki dymu” i obecna „Klasa robotnicza rządzi”, tworzą jakby negatywną encyklopedię komunizmu, podaną w atrakcyjnej literacko formie. Nawet ci, którzy żyli w tamtych czasach,

w PRL-u, dowiedzą się z opowiadań więcej, aniżeli byli w stanie wówczas zaobserwować.

Czytelnik z pewnością po raz kolejny zada sobie pytanie, jakim cudem idiotyczny, niesprawny system komunizmu utrzymał się w Rosji przez 72 lata, a w Polsce przez 45 lat. Z pewnością było tak na skutek terroru. Ale nie jest to odpowiedź pełna. W jakiejś mierze do trwania marnotrawnego systemu przyczyniła się naiwność społeczeństwa. Było ono poddawane non stop zmasowanemu praniu mózgów, propaganda komunistyczna nie miała alternatywy. Dzień w dzień sączono do umysłów ekonomiczne (i nie tylko) nonsensy. Mniej odporni zaczynali wierzyć w tak zwaną sprawiedliwość społeczną. Że gdy zabierzemy bogatym i rozdamy biednym, to stworzymy raj na ziemi. Niektórzy nawet zaczynali wierzyć, że rządząca partia polityczna, ze słowem „robotnicza” w nazwie, zapewni robotnikom wspaniałe zarobki i wysoki poziom życia. Tyle że właśnie ta władza traktowała robotników jak „mięso armatnie”. Tytuł zbioru należy zatem traktować ironicznie. Rządzili przecież nie robotnicy, a partyjni biurokraci, chamscy, bezczelni, głupi i serwilistyczni.

Autor spotyka się ciągle z zarzutem od wielu osób, że został wykształcony „bezpłatnie” w PRL-u, że miał w PRL-u bezpłatną opiekę medyczną, a jego matka płaciła bardzo niski, wręcz symboliczny czynsz w państwowym komunalnym mieszkaniu, on sam zaś mógł korzystać wraz z rodziną z niemal darmowych wczasów nad Bałtykiem. Autor udziela odpowiedzi na te zarzuty w swych opowiadaniach. Upartym i niezbyt rozgarniętym umysłowo zwolennikom socjalizmu i komunizmu, autor wyjaśnia, że nie ma w przyrodzie i w ekonomii dóbr i usług bezpłatnych! Wszystko kosztuje. W PRL-u Polacy płacili za zdobycze socjalne bardzo niskimi zarobkami. Siła nabywcza zarobków pracowników w porównaniu z zarobkami na kapitalistycznym Zachodzie była przerażająco niska. To było siłą napędową strajków w 1980 r. i spowodowało utworzenie niezależnego związku zawodowego „Solidarność”, a w 1989 upadek komunizmu w Polsce i na świecie.

W zbiorze „Klasa robotnicza rządzi” znajdziemy jednak nie tylko opowiadania polityczne. Są tu także opowiadania psychologiczne, humorystyczne, groteska, fantazja. To urozmaicenie powoduje, że lektura nie nuży.

Wypada wspomnieć, że autor ma „niewyparzoną gębę”, krytykuje nie tylko komunizm i komunistów, zwraca przy okazji uwagę na nasze powszechne wady: pijaństwo, niechęć do solidnej pracy, sąsiedzką zazdrość, oszustwa, kradzieże.

Wydawca

Pocałuj mnie w dupę

Starałem się o mieszkanie rodzinne przez wiele, wiele lat. Wiadomo: Warszawa, na mieszkanie czeka się w kolejce 20 lat! Pewnego dnia dowiedziałem się, że nasza firma dostała od urzędu miasta jedno mieszkanie do rozdziału między 500 pracowników. Szybko pobiegłem do dyrektora. Wysłuchał mnie i powiada:

– Prawda, dostaliśmy to mieszkanie, ale to nie ja decyduję, decyduje sekretarz partii Ogórek.

Pobiegłem więc do gabinetu sekretarza partii.

Sekretarz, niski, otyły, twarz jak u buldoga. Mocno świecił łysiną. Zauważyłem, że był pijany. Ale trudno, pijany nie pijany, trzeba sprawę załatwiać, i to jak najszybciej.

– Co was tu sprowadza?

– Mieszkanie, słyszałem....

– Dobrze słyszeliście, mamy jedno ładne i duże mieszkanie rodzinne do rozdziału.

– No, właśnie...

– Właśnie, właśnie... Mieszkanie jedno, a chętnych od cholery i ciut, ciut. Tylko kłopot z tym mieszkaniem.

– Towarzyszu sekretarzu, ja czekam już 10 lat... Wynagrodzę.... – bąknąłem nieśmiało.

– A co wy tam możecie wynagrodzić przy waszych zarobkach w biurze na etacie referenta...

Sekretarz miał rację, nie miałem pieniędzy na łapówkę. Zamilkłem zasmucony. Sekretarz nalał sobie wódki do szklanki, wypił. Wstrząsnął się, spojrzał na mnie figlarnie.

– Pocałowalibyście mnie w dupę, gdybym dał wam to mieszkanie? – spytał nagle.

Milczałem przez chwilę zaskoczony, ale tylko przez chwilę.

Taka okazja już mi się w życiu nie zdarzy, pijany sekretarz wyraźnie zwariował, ale co mi tam... Mieszkanie jest mieszkanie!

– Dla was sekretarzu wszystko, mogę nawet całować w... – tu zająknąłem się, słowo „dupa” nie chciało mi przejść przez gardło.

– Naprawdę? Dla dobra partii oczywiście...

– Naprawdę...

– No to do roboty... Macie tu kielicha dla kurażu.

Sekretarz nalał wódki do szklanki, wypiłem jednym haustem. Wyszedł chwiejnym krokiem zza biurka. Stanął przede mną, odwrócił się do mnie tyłem, zdjął spodnie i wystawił tłustą dupę. Ale ten widok mnie nie odstraszył, padłem na kolana, zamknąłem oczy i... pocałowałem.

– No, no, nie spodziewałem się po was takiej odwagi. Przyjdźcie do mnie jutro po przydział na mieszkanie – rzekł łaskawie, podciągając spodnie.

Wybiegłem z gabinetu jak na skrzydłach. Na skrzydłach radości. Wreszcie zamieszkam z żoną i dziećmi w ludzkich warunkach, bo do tej pory gnieździmy się w jednym pokoju ze wspólną kuchnią, bez wody, bez łazienki i bez gazu, ogrzewanie piecowe.

Ależ miałem szczęście, udało mi się tanim kosztem zdobyć mieszkanie! – cieszyłem się.

Za jedną sekundę „poniżenia” mam mieszkanie!

W domu żona nie chciała uwierzyć w przydział mieszkania. Oczywiście nie powiedziałem jej o całowaniu sekretarza w dupę.

– Nie uwierzę, jak nie zobaczę przydziału na własne oczy. Niby z jakiej racji mieliby ci dać to mieszkanie? Kilkunastu partyjnych w twojej fabryce czeka od wielu lat na mieszkania! – była sceptyczna.

– Ale ja czekam najdłużej i mam liczną rodzinę i mieszkamy w najgorszych warunkach, bez wody, grzyb na ścianach, największe zagęszczenie na jeden metr kwadratowy! – odparłem pewny siebie.

– Co z tego, jak nie należysz do partii i nie pijesz wódki ani z sekretarzem, ani z dyrektorem.

– Przekonasz się jutro.

Wzruszyła jedynie ramionami.

Na drugi dzień od rana warowałem pod drzwiami sekretarza.

Sekretarka, pulchna, wysoka blondynka, przyszła o ósmej.

– Jesteście umówieni z sekretarzem? – spytała, zaparzając sobie kawę.

– Tak, tak, kazał się zjawić z samego rana.

– U sekretarza rano, to godzina dziesiąta, zjawił się pan za wcześnie.

Wróciłem do swego biura. Siedziałem jak na szpilkach. Tuż przed dziesiątą pobiegłem ponownie do gabinetu sekretarza. Zjawił się po dziesiątej. Zmizerowany, oczy podkrążone, ledwie dychał. Musiał mieć potężnego kaca. Przechodząc z sekretariatu do swego gabinetu, nawet mnie nie zauważył.

– Pani Zosiu, mocną kawę, głowa mi pęka – rzucił w stronę sekretarki.

– Niech pan poczeka z pół godziny, niech dojdzie do siebie – poradziła mi sekretarka.

Co miałem robić, odczekałem te pół godziny.

Sekretarka poszła mnie zapowiedzieć. Wkrótce wróciła.

– Sekretarz nie ma dzisiaj czasu.... – rzekła smutnym głosem.

– Jak to nie ma czasu! Wczoraj kazał mi przyjść! – odepchnąłem ją i wtargnąłem do gabinetu.

– Towarzyszu sekretarzu, wczoraj kazaliście mi się zjawić z samego rana!

– Wczoraj to było wczoraj... Ale niech wam będzie, nie pamiętam, może rzeczywiście się umówiliśmy, ale w jakiej sprawie?

– Jak to w jakiej, przecież miałem przyjść po przydział na mieszkanie!

– Czyście zwariowali?! Przecież nawet nie jesteście członkiem partii!

– Ale...

– Żadne ale, wynoście się z gabinetu, możecie mnie nawet pocałować w dupę, a mieszkania i tak nie dostaniecie. Zrozumcie, że cudów nie ma!

– Jak to tak, właśnie przecież wczoraj całowałem...

– Wynoście się, albo każę was zwolnić dyscyplinarnie z pracy! – wściekły wstał z fotela i wskazał mi drzwi.

Co miałem robić... Wyszedłem.

Buty

Jako kilkunastoletni chłopiec pomagałem pewnego dnia Żydowi, emigrantowi z Rosji, przy karmieniu pszczół w ulach położonych w ogrodzie na tyłach jego parterowego domu. Z ogrodu widziałem, jak jego żona kręciła się po kuchni. On, polski Żyd, z Rosji przywiózł sobie ładną żonę. Niski i niezbyt przystojny, ona wysoka i ładna. Zupełnie do siebie nie pasowali jako para małżeńska. Nie mieli też dzieci.

– Uratował ją od śmierci głodowej, dlatego wyszła za niego za mąż – wytłumaczyła mi pewnego dnia mama.

– Mamo, w jaki sposób ją uratował?

– W prosty sposób... On pracował w piekarni i w specjalnie uszytych, dużych kieszeniach przynosił jej z piekarni mąkę. Z tej mąki piekła chleb i dzięki temu przeżyła. Nie byli wtedy małżeństwem. Pobrali się  w Rosji, dopiero pod koniec wojny. Wyszła za niego, bo chciała się wydostać z komunistycznej biedy. Jako jego żona, żona Polaka, miała prawo wyjechać z nim z Rosji do Polski.

Żyd i ja napełniliśmy ule cukrem, moja rola oczywiście była niewielka przy tej pracy, i usiedliśmy na ławeczce pośród kwitnących jabłoni i grusz. Wokół panowała cisza, w powietrzu słychać było jedynie brzęczenie pszczół. Nie bardzo wiedziałem, o czym mam rozmawiać. Siedziałem na ławce, majtałem nogami i gapiłem się na ogród.

Był nieco zaniedbany, ogrodzony metalową siatką od strony ulicy. Przeniosłem spojrzenie na ulicę, ale nie działo się tam nic ciekawego. Wreszcie, po dłuższej chwili milczenia, wpadłem na pomysł i spytałem:

– Mama mówiła mi, że byłeś w Rosji... Czy tam walczyłeś wspólnie z marszałkiem Rokossowskim? – spytałem.

– Nie, nie walczyłem razem z Rokossowskim – odparł.

– To może walczyłeś razem z innym marszałkiem?

– Nie, nie walczyłem razem z żadnym marszałkiem.

Widząc moje rozczarowanie, dodał po chwili:

– Ale za to widziałem osobiście z bliska generała Świerczewskiego.

Ta informacja wzbudziła moje zaciekawienie.

– Opowiedz, jak to było – zaproponowałem.

– Byłem kapralem w II Armii Wojska Polskiego, a dowódcą Armii był generał Karol Świerczewski. Pewnego razu przybył do naszego pułku na inspekcję. Przygotowaliśmy się do jego wizyty bardzo starannie, czyściliśmy broń, mundury i buty. Trenowaliśmy do znudzenia paradny krok. Ja, w nagrodę za odwagę w bojach, zostałem postawiony w pierwszym szeregu, abym mógł dobrze widzieć tego sławnego generała (a byłem odważny, gdyż mściłem się na Niemcach za to, że w Oświęcimiu wymordowali całą moją rodzinę).

Generał przyjechał samochodem terenowym w otoczeniu kilku pułkowników i majorów. Wygłosił do nas krótkie przemówienie, a następnie przeszedł przed pierwszym szeregiem żołnierzy, bacznie lustrując nasz wygląd. Byłem tak wzruszony, że spociły mi się ręce! Ostatecznie nie na co dzień widzi się generała. Niektórzy żołnierze przez całą wojnę nie dostąpili tego zaszczytu.

Przechodząc koło mnie, zauważył moje medale na piersi... A przy okazji zobaczył także ogromne buty, o kilka numerów za duże. Ja, żołnierz niskiego wzrostu, a buty... ogromne! Świerczewski przystanął przede mną... Sądziłem, że będzie mnie pytał o moje medale.

– Czy te buty na was nie za duże? – spytał, krzywiąc się.

– Tak jest, buty za duże, towarzyszu generale!

– Kwatermistrz, dajcie mu mniejsze buty... Przecież w tych on nie dogoni Hitlera!

– Tak jest! Rozkaz, towarzyszu generale! – rzekł jeden z pułkowników, a żołnierze wokół roześmieli się gromko. Generał poszedł dalej zadowolony z siebie.

– I co... Kwatermistrz dał ci mniejsze buty?

– A gdzie tam! Nie dał... Kogo obchodzą buty jednego żołnierza! W tych ogromnych butach walczyłem dalej i zdobywałem Berlin. Gdyby brakowało butów dla całego batalionu, to by się tym kwatermistrz armii musiał zająć. Jeden żołnierz nic w armii nie znaczy.

– Ale przecież rozkaz jest rozkazem... generał wyraźnie rozkazał dać ci dobre buty. Za niewykonanie rozkazu... kula w łeb!

Popatrzył na mnie zdziwiony.

Okólniki Cyrankiewicza

Po otrzymaniu dyplomu politechniki podjąłem pracę w przedsiębiorstwie budowlanym na stanowisku głównego technologa. Od czasu do czasu ministerstwo budownictwa przysyłało nam okólniki premiera Cyrankiewicza. Najpierw przysłano okólnik, że należy oszczędzać drewno na budowach oraz, o ile to możliwe, zaprzestać całkowicie jego użycia. Okólnikiem tym się zbytnio nie przejąłem, budowaliśmy na ogół osiedla mieszkaniowe z betonu, stali i cegły. Drewna używaliśmy jedynie do szalunków przy wylewaniu fundamentów i ścian piwnic. I były to gotowe do użycia, typowe płyty.

Jednak dla świętego spokoju wycofaliśmy drewniane szalunki i kupiliśmy stalowe płyty szalunkowe, co prawda dużo droższe, ale trwalsze. Ponieważ były cięższe, musieliśmy używać dźwigów. W sumie kosztowało nas to dużo więcej aniżeli w przypadku szalunków drewnianych. Ale czego się nie robi dla „oszczędności lasów” i na polecenie premiera!

Po dwóch miesiącach otrzymaliśmy okólnik premiera wzywający do oszczędzania stali budowlanej. Jeśli to możliwe, mieliśmy używać „materiałów zastępczych”. Bez wyjaśnienia, jakie to konkretnie mają być „materiały zastępcze”. Nie wycofaliśmy jednak szalunków stalowych, zbyt wiele nas kosztowały. Poza tym czym je zastąpić, skoro trzeba oszczędzać i drewno, i stal? Materiałów z tworzyw sztucznych jeszcze wówczas w Polsce nie stosowano.

A po następnym tygodniu przyszedł... okólnik premiera Cyrankiewicza dotyczący oszczędzania cementu, z zaleceniem, aby zamiast betonu (do którego używa się cementu) używać „materiałów zastępczych”.

Otrzymaliśmy sugestię, aby jako „materiału zastępczego” wobec betonu używać więcej ...stali!

Na naradzie produkcyjnej odczytałem wszystkie okólniki Cyrankiewicza i na zakończenie spytałem:

– Panie dyrektorze, to z czego mamy budować?... Z papieru?

Dyrektor nie odpowiedział, a wszyscy obecni na naradzie roześmieli się.

Wróciłem do biura. Przeglądam korespondencję, i znajduję… kolejny okólnik premiera! Tym razem długi elaborat o konieczności naliczania kar umownych za nieterminowe dostawy surowców i za nieterminowe wykonanie robót przez podwykonawców.

– Czy oni tam w kancelarii premiera są durniami, czy też są pijani?

Przecież jeśli naliczymy firmie kary umowne za nieterminową dostawę, to za karę nie otrzymamy od niej dostaw w ogóle albo otrzymamy je w ograniczonej ilości! Na rynku budownictwa ciągle brakowało materiałów i z dostawcami należało obchodzić się jak z jajkiem. A kiedy z kolei zaczniemy naliczać kary podwykonawcom, czyli firmom wykonującym instalacje elektryczne, wodociągowe, kanalizacyjne i gazowe, to ci z kolei zaczną naliczać nam kary za nieterminowe przygotowanie przez nas frontu robót. A poza tym nasze premie nie były zależne od zysku, a jedynie od ilości oddanych mieszkań. Po co mamy się pakować w wojnę na kary umowne? W jakim celu?

Ktoś tam w Urzędzie Rady Ministrów pisał „mądre” okólniki, ale zupełnie oderwane od życia i praktyki. Cyrankiewicz podpisywał je prawdopodobnie bez czytania albo po pijanemu. Prawdopodobnie był równie głupi jak jego urzędnicy. Poza tym Cyrankiewicz, z wykształcenia prawnik, nie znał się na sprawach przemysłu, budownictwa, rolnictwa i ekonomii, podobnie jak niemal wszyscy komuniści na wyższych stanowiskach.

Niespodziewanie, po kilku dniach po tej naradzie produkcyjnej z kierownikami budów zostałem zwolniony z pracy ze skutkiem natychmiastowym. Zaskoczony i mocno zdenerwowany poszedłem do dyrektora.

– Za co zostałem zwolniony?

– Za negatywny stosunek do socjalizmu.

– To zbyt ogólny powód do zwolnienia z pracy. Konkretnie, to za co?

– Za publiczną krytykę premiera Cyrankiewicza – odrzekł dyrektor.

Odwoływałem się do szefa zakładowego związku zawodowego, ale bez skutku. Sam byłem sobie winien, po jaką cholerę otwierałem niepotrzebnie gębę na naradzie produkcyjnej? Po co krytykowałem premiera?

Po kilku tygodniach także Cyrankiewicz został zwolniony ze stanowiska premiera i zastąpiony przez Piotra Jaroszewicza, wyznaczonego przez nowego lidera komunistów Edwarda Gierka. Ale dla mnie była to marna pociecha.

Portret Stalina

W naszej klasie, na czołowej, czyli frontowej ścianie wisiały obok siebie liczne portrety. Wisiał orzeł biały, oczywiście bez korony, a pod nim portret Stalina. Obok wisiał portret Lenina. Poniżej nich wisiały portrety Bolesława Bieruta, Józefa Cyrankiewicza i Konstantego Rokossowskiego. Przyznam, że nam, uczniom, portrety te zbytnio nie przeszkadzały. Przywykliśmy do nich i nie zwracaliśmy na nie uwagi.

Pewnego dnia kolega z klasy Drozdowski wskazał na orła i spytał:

– Zgadnij, czy ten orzeł to samiec, czy samica?

Patrzę na orła, przyglądam mu się dokładnie, ale trudno rozpoznać płeć. Nie wiedziałem, co odpowiedzieć. Wreszcie powiadam:

– Skąd ja mam wiedzieć?

– No widzisz, niby jesteś najlepszy uczeń w szkole, a nie wiesz takiej prostej rzeczy.

– A ty wiesz?

– Oczywiście, że wiem... To samiec, przecież pod nim wisi chuj... Stalin! – odpowiedział, szczerząc zęby w szerokim uśmiechu.

Śmiałem się i ja do rozpuku, spodobał mi się ten żart.

– Tylko nie opowiadaj nikomu tego dowcipu, nie mów, że znasz go ode mnie, bo by nas obydwu zamknęli. To kawał polityczny – rzekł poufnym, cichym głosem.

Ja akurat nic nie wiedziałem o polityce, ale w klasie siódmej byli starsi chłopcy, co to mieli już po 16 lat, i oni znali politykę i znali dowcipy polityczne. Nam jednak, młodszym uczniom, nic nie mówili o polityce ani nie opowiadali dowcipów politycznych, bo było to zbyt niebezpieczne. Tyle że ja nic nie wiedziałem o tym niebezpieczeństwie. Aż do chwili, gdy któregoś dnia portret Stalina w naszej klasie został doszczętnie zmasakrowany przez... nie wiadomo przez kogo. Szyba portretu była rozbita, twarz Stalina pochlapano farbą i napisano na portrecie CHUJ! Do tego namalowano mu na czole swastykę. Pokazywaliśmy sobie ze śmiechem ten „zmaltretowany” portret.

– Znowu ktoś będzie musiał zapłacić za naprawę. Ciekawe, ile kosztuje taki portet – zastanawiałem się głośno, ale nikt z kolegów mi nie odpowiedział. Niektórzy mieli bardzo przestraszone miny.

Akurat mieliśmy mieć lekcję z dyrektorem Brzostkiem, który co prawda nie miał wykształcenia, ale za to był członkiem partii i dlatego pełnił funkcję dyrektora. Jak zwykle wszedł do klasy, siadł i coś tam pisał w dzienniku (zawsze zastanawiałem się, dlaczego nauczyciele tak długo wpisują coś do dziennika na początku lekcji).

Minęło nieco czasu, zanim Brzostek zauważył, co się stało z portretem Stalina.

A jak zobaczył, to... zaniemówił i zbladł jak ściana.

– Kto to zrobił?! – wykrztusił.

Oczywiście nikt się nie przyznał. Dyrektor odczekał chwilę, ale nie usłyszawszy od nas odpowiedzi, rzekł.

– Proszę nie wychodzić z klasy!

Wybiegł z klasy wzburzony, czerwony na twarzy.

A my siedzieliśmy w ławkach, nudząc się jak mopsy.

Dlaczego dyrektor tak się zdenerwował? Przecież ten portret Stalina nie jest taki drogi. Kupi się drugi portret i będzie po sprawie – rozmyślałem.

Nie takie kawały wyczyniano w tej szkole. Nagminnie wybijano szyby, a przecież wstawienie takiej szyby w dużym oknie kosztuje dużo więcej aniżeli wymiana portretu. W czasie zaciętych, a nawet krwawych bójek uczniów bywało, że wyłamano drzwi z zawiasów czy połamano ławkę.

Wzywano wówczas do szkoły rodziców i oni musieli zapłacić za szkody wyrządzone przez ich dzieci. W domu rodzice sprawiali lanie dzieciom i szybko zapominano o sprawie.

Po jakimś czasie do klasy weszła nauczycielka. Spojrzała na uszkodzony portret Stalina.

– Dzieci, co też wam wpadło do głowy? Dyrektor zadzwonił na milicję, a ci dali znać do Urzędu Bezpieczeństwa. Przez waszą głupotę będziecie mieli bardzo poważne kłopoty.

– Jakie tam poważne kłopoty! Mało to do tej pory zniszczyliśmy ławek i krzeseł? – rzekłem do nauczycielki.

Nie odpowiedziała, spojrzała na mnie smutnym wzrokiem i wyszła z klasy. Oczywiście nie wiedziałem, co to znaczy Urząd Bezpieczeństwa.

Po jakimś czasie przyjechał znany nam komendant miejscowego posterunku milicji Boruta wraz z dwoma facetami ubranymi w skórzane płaszcze. Wyglądali bardzo groźnie, mieli nieprzyjemne, bandyckie twarze. Przyjechali autem pobieda. Wzbudziło to sensację wśród uczniów w szkole, oglądali auto z zaciekawieniem, niektórzy z uczniów włazili nawet pod spód. Poza dentystą Galotem, właścicielem odremontowanego polskiego przedwojennego auta, nikt w naszej miejscowości nie miał samochodu.

Rozpoczęli przesłuchania. Wzywali nas kolejno do gabinetu dyrektora. Na szczęście klasa nie była liczna, zaledwie piętnastu uczniów. Szybko poszło.

Podczas przesłuchania trząsłem się ze strachu, ale „bohatersko” powiedziałem, że to nie ja, i że nie wiem, kto to zrobił.

– A jak przypuszczasz, kto to mógł zrobić?

– Nie mam pojęcia.

– A kto został w klasie?

– Nie wiem, bo pierwszy wybiegłem na przerwę na podwórko.

– A czy zauważyłeś, kogo nie było z tobą na przerwie?

– Też nie wiem, bo nie zwracałem uwagi.

– A z kim byłeś?

– Z nikim, bo miałem sraczkę i całą przerwę przesiedziałem w sraczu.

Ci w płaszczach coś tam poszeptali z dyrektorem. Puścili mnie wolno, widocznie dyrektor wystawił mi dobrą opinię. Ostatecznie byłem najlepszym uczniem w szkole, poza tym byłem spokojny, nie sprawiałem kłopotów wychowawczych.

Tak więc niczego się ode mnie nie dowiedzieli. Nie byłem w czasie przerwy w sraczu, ale po cholerę mają wiedzieć, kto był, a kogo nie było na przerwie. Liczyłem na to, że się nie doszukają winowajcy i pojadą sobie. Nie widziałem powodu, aby robić tak wielkie zamieszanie wokół głupiego portretu.

Niestety, nie odjechali, wytypowali pięciu uczniów do dalszych przesłuchań. Nie wiadomo, co inni uczniowie zeznawali, ale pewnie także nie dawali żadnych wskazówek UB-ekom.

Prawdopodobnie dyrektor sam wytypował tych pięciu. W trosce o własną skórę i karierę czynnie wspomagał UB-eków. Mógł przecież nie zawiadamiać milicji o zdarzeniu z portretem Stalina, ale zapewne bał się, że ktoś z nauczycieli lub uczniów doniesie rodzicom o „wydarzeniu”, rodzice doniosą na UB i wówczas on zostanie zwolniony z pracy.

Nie wiem, dlaczego wśród tej piątki znalazł się Marian, który był bardzo cichy, wręcz bojaźliwy, i nigdy nie rozrabiał w szkole. A jego rodzice byli bardzo pobożni i byli w radzie parafialnej naszego kościoła.

Po drugiej rundzie przesłuchań okazało się, że… to on właśnie przyznał się do zniszczenia portretu!

Jak to możliwe, przecież nigdy nic nie mówił o polityce? Jak to pozory mogą mylić! – pomyślałem.

Staliśmy na podwórzu szkoły, gdy wyprowadzono Mariana. Wyglądał żałośnie. Ocierał łzy z twarzy. Skurczył się i zgarbił. Żal nam się go zrobiło. Była z niego co prawda wielka fajtłapa, ale przecież był dobrym kolegą.

Co oni mu zrobią? Zamkną do więzienia? Szkoda go – rozmyślałem, będąc w szoku. Nagle wystąpił spośród nas Drozdowski. Głośno powiedział:

– To nie on, to ja to zrobiłem.

Milicjant, faceci w płaszczach i dyrektor spojrzeli na niego zdziwieni.

– Przecież on się przyznał – rzekł dyrektor.

– Przyznał się ze strachu, bo ma miękki charakter – rzekł Drozdowski.

Drozdowski był najsilniejszy i najstarszy w całej szkole. Miał już 17 lat. To on wybił w szkole najwięcej szyb i połamał najwięcej krzeseł i ławek. To on był na ogół pomysłodawcą najgłupszych, najdzikszych wybryków w szkole. Tyle tylko, że zawsze mu się udawało wychodzić z tego bezkarnie. Prawdopodobnie dzięki temu, że jego ojciec często popijał z dyrektorem szkoły.

Przesłuchanie rozpoczęło się ponownie, tym razem z udziałem Drozdowskiego i bez Mariana. Okazało się, że Marian przyznał się ze strachu nie tyle o siebie, co o rodziców i siostrę.

Zagrożono mu, że zwolnią z pracy i zamkną do więzienia rodziców, a siostrę oddadzą do domu poprawczego.

UB-ecy zabrali Drozdowskiego ze sobą. Więcej już go nie zobaczyliśmy w naszej szkole. Podobno wsadzili go do domu poprawczego, być może nawet do więzienia, a jego rodziców wyrzucono z pracy. Ale nikt nie wiedział niczego pewnego i, co było dla mnie dziwne, nikt nie chciał rozmawiać na ten temat. A dyrektor odmawiał nam udzielenia jakichkolwiek informacji.

– Ja sam nic nie wiem i nie chcę wiedzieć. Kochani, to jest polityka, a z polityką nie ma żartów – odpowiadał na nasze zapytania.

I tylko tyle udało się nam z niego wydusić. Po kilku dniach zapomnieliśmy o wydarzeniu. Życie w szkole potoczyło się utartym trybem.

Władysław Gomułka

Władysława Gomułki nigdy nie widziałem na własne oczy. Zobaczyłem go jedynie na okładce nadzwyczajnego wydania partyjnej „Gazety Robotniczej” w następnym dniu po przejęciu przez niego władzy w Polsce.

Miałem 13 lat i pomagałem w wolnych chwilach sąsiadowi w prowadzeniu sklepiku „Ruchu”. Sąsiad lubił wypić... i to zdrowo, więc na ogół był podpity i praktycznie to ja obsługiwałem klientów w czasie moich wakacji lub też po lekcjach, szczególnie gdy padał deszcz albo kiedy na podwórku nie było kolegów. W 1956 roku, pewnego październikowego dnia, do naszego kiosku przywieźli wcześniej, bo już w nocy, paczkę „Gazety Robotniczej”. Rzucili ją przed drzwiami sklepiku i wówczas rano ja, jako pierwszy w naszej miejscowości, ujrzałem Gomułkę. Jego portrety zawisły wkrótce w urzędach i w szkołach obok portretów Cyrankiewicza i Spychalskiego. Zniknęły tak wszechobecne do tej pory portrety Lenina i Stalina.

Z gazety wyczytałem, że zmieniają się przywódcy komunistycznej partii. Bolesława Bieruta zastąpił Władysław Gomułka. Zapytałem sąsiadkę Marię:

– Czy to znaczy, że będzie teraz nam żyło się lepiej?

– Żeby było nam lepiej, Polską musi rządzić katolik, a nie komunista! – odparła stanowczo.

Tę ideę przekazał jej prawdopodobnie ksiądz proboszcz. Nie bardzo wiedziałem, dlaczego katolik będzie rządzić Polską lepiej, ale nie miałem odwagi pytać.

Po dwóch tygodniach odbył się w naszej miejscowości wielki wiec polityczny w olbrzymiej sali w Domu Włókniarza. W tym samym budynku mieściła się słynna na cały powiat prywatna restauracja Ratuszniaka.

Na wiec nie przybył osobiście Gomułka, a jedynie nowy sekretarz wojewódzki PZPR, Władysław Matwin. Przekazał pozdrowienia od Gomułki dla zebranych.

Sala, położona na pierwszym piętrze, trzeszczała w szwach. Panowała niesamowita ciasnota. Ludzie byli pełni nadziei na lepsze jutro w związku ze zmianami we władzach komunistycznej partii i tłumnie przybyli na wiec. Staliśmy z moim najlepszym kolegą Tadkiem z tyłu, pod ścianą, daleko od prezydium i Matwina. Tłok był tak wielki, że nie udało się nam przecisnąć bliżej stołu prezydialnego.

Widocznie nie wszyscy uważają, że sekretarzem partii musi być katolik – pomyślałem, patrząc na salę pełną ludzi. Niewiele zrozumiałem z tego, co mówiono, i niewiele zapamiętałem. Pamiętam jedynie, że ktoś z sali zadał pytanie:

– Kiedy Armia Czerwona wyjdzie z Polski?

Dostał gromkie brawa na stojąco. Matwin odpowiedział ze spokojem, że z Rosją jesteśmy nadal w przyjaźni i że Armia Czerwona jest w Polsce po to, aby nas bronić przed Niemcami. Podkreślił, że jest to stanowisko nie tylko jego, ale i Władysława Gomułki i pozostałych przywódców partii.

Ta odpowiedź nie spodobała się części zebranych na sali. Rozszedł się „pomruk” niezadowolenia. Kilkanaście osób zaczęło „buczeć” i wyszło demonstracyjnie z wiecu. Zdecydowana większość jednak pozostała i dyplomatycznie milczała.  Widocznie ludzie rozumieli, że jeszcze nie pora na „wyjazd” Armii Czerwonej z Polski. Albo też nie zależało im na tym aż tak bardzo.

Tadek należał do tych głośno buczących po odpowiedzi Matwina. Ja nie buczałem, bo nie bardzo pojmowałem, co ma wspólnego obecność Armii Czerwonej w Polsce z poziomem naszego życia. Wydawało mi się, że Gomułka i Matwin mają rację i że Armia Czerwona powinna pozostać w Polsce, aby nas bronić przed faszystowskimi Niemcami.

Oklaski dla Stalina

Zjazd Polskiej Partii Robotniczej (PPR) w 1946 roku odbywał się we Wrocławiu w olbrzymiej krytej hali widowiskowej, nazwanej Halą Ludową. Jeszcze dwa lata wcześniej ta okazała, potężna budowla nazywana była przez niemieckich mieszkańców Wrocławia Halą Stulecia. Rzecz w tym, że na skutek wojny, w ciągu dwóch lat zmienili się mieszkańcy Wrocławia, z Niemców na Polaków. Rosjanie, najeźdźcy ze Wschodu, wyparli Niemców i... oddali te ziemie Polakom. Polaków zaś wyrzucono z ich siedzib dawnej Polski, czyli z terenów obecnej Ukrainy z miastem Lwów, wyrzucono ich także z Polesia, Podola, Wilna oraz Wileńszczyzny.

Polacy nazywali ziemie odebrane Niemcom... Ziemiami Odzyskanymi lub też Ziemiami Zachodnimi. Ministrem do spraw Ziem Odzyskanych został sekretarz generalny partii Władysław Gomułka. Zjazd partii we Wrocławiu miał więc na celu podkreślenie faktu zjednoczenia nowych terenów z resztą Polski. Wrocław był zniszczony niemal w połowie. Olbrzymie połacie miasta stanowiły gruzy.

Zrujnowany Wrocław nie był w stanie przyjąć i zapewnić zakwaterowania i wyżywienia dla dwóch tysięcy delegatów z całego kraju. Sięgnięto więc po pomoc wojska. Delegatów zakwaterowano w namiotach, a wyżywienie i transport zapewniło wojsko. Oczywiście, wyżsi rangą funkcjonariusze partii zakwaterowani zostali w nielicznych ocalałych hotelach oraz w willach. Wyżywienie także otrzymywali nie z żołnierskiego kotła, lecz luksusowe, przygotowane przez kucharzy, oddelegowanych czasowo z najlepszych restauracji w Polsce. Urząd Bezpieczeństwa, milicja i Wojsko Polskie, opanowane przez PPR, zapewniały bezpieczeństwo obrad. Dla pewności, na przedmieściach Wrocławia rozlokowano dodatkowo oddziały wojskowe Armii Czerwonej.

W prezydium zjazdu zasiedli czołowi przywódcy PPR – Bolesław Bierut, prezydent Polski, agent NKWD, cieszący się zaufaniem Stalina. Władysław Gomułka – sekretarz generalny PPR, przed wojną z zawodu ślusarz, przeszkolony partyjnie w Moskwie, Kazimierz Mijal, członek Biura Politycznego – zwolennik tak zwanego „czystego komunizmu”, czyli marksizmu, Konstanty Rokossowski – Rosjanin udający Polaka, słynny marszałek Armii Czerwonej, a obecnie minister obrony narodowej Polski, Jakub Berman – odpowiedzialny w Biurze Politycznym PPR za Urząd Bezpieczeństwa i milicję, Hilary Minc – odpowiedzialny w Biurze Politycznym za sprawy gospodarcze, Edward Ochab – członek Biura Politycznego, Józef Cyrankiewicz – przed wojną członek władz PPS z Krakowa, a obecnie premier. Obecny był ambasador ZSRR w Polsce – Iwan Sierow. W drugim szeregu prezydium zasiadali niżsi rangą komuniści z PPR, jak na przykład Roman Romkowski – minister bezpieczeństwa publicznego.

Zjazd PPR przebiegał typowo. Gomułka wygłosił kilkugodzinny referat na temat zadań partii. Jako główne z nich wymienił: gwałtowny wzrost przemysłu, rolnictwa, szkolnictwa, służby zdrowia, handlu, wzrost poziomu życia ludności, a także wzmocnienie obronności. Zapewnił o przyjaźni z ZSRR. Skrytykował imperializm zachodni. Było to więc typowe polityczne ględzenie, bez istotnych wskazówek, jakim sposobem Polska ma osiągnąć tak gwałtowny wzrost we wszystkich dziedzinach życia gospodarczego i społecznego.

Delegaci na ogół drzemali, szczególnie ci w dalszych rzędach krzeseł. Po Gomułce wystąpili inni mówcy, na ogół członkowie Biura Politycznego.

Obrady trwały cztery dni. Na zakończenie Zjazdu uchwalono pochwalną, dziękczynną rezolucję dla Stalina. Po jej odczytaniu olbrzymia Hala Ludowa huczała od oklasków, huk odbijał się od żelbetowej kopuły i powracał ogłuszającym echem w dół do delegatów. Gdyby Stalin to słyszał i widział! Ale ambasador sowiecki Sierow z pewnością przekaże Stalinowi informację o tych oklaskach wdzięczności, przekaże, że polscy komuniści pamiętają, komu zawdzięczają władzę!

Minuta, dwie, trzy, cztery, pięć minut... Delegatów bolą już ręce. Stalin wart jest jednak oklasków. To on zwyciężył Hitlera, to on oddał władzę komunistom polskim. Chwała mu!

Szósta, siódma, ósma, dziewiąta minuta. Puchną dłonie, a ręce opadają ze zmęczenia. Kiedy skończy się ta owacja? Nikt jednak nie ośmiela się przerwać klaskania! Bój to będzie ostatni... Nie można się poddać słabości. Kilku starych, przedwojennych towarzyszy osłabło. Nic to, wyprowadzono ich z sali, klaszczemy dalej. Wszyscy delegaci uśmiechnięci od ucha do ucha. Wszyscy wpatrzeni z zachwytem w olbrzymi portret Stalina, umieszczony tuż obok portretu Lenina.

Coraz to kolejni najstarsi wiekiem towarzysze odpadają z maratonu klaskania, mdleją, padają z nóg, walą się na krzesła. Starość nie radość. Ale są to tylko jednostki, dwa tysiące delegatów z uporem klaszcze dalej na chwałę Stalina.

I nie wiadomo jakby się zakończył ten zabójczy maraton, gdyby nie wiekowy towarzysz Jarosz z Prezydium Zjazdu. Zdyszany, oblany potem, z opuchniętymi rękoma i słaniający się na nogach... nagle przestał klaskać i padł na krzesło niczym ścięte drzewo.

Sala, widząc to, z ulgą zaprzestała klaskania. Jarosza podtrzymano, wlano mu wody w wyschnięte gardło, wytarto spocone czoło. Powoli dochodził do siebie. Pozostali delegaci także doprowadzali się do porządku. Wszyscy byli spoceni, dyszeli ciężko, z trudem utrzymywali się w pozycji siedzącej na niewygodnych, drewnianych krzesłach. Trzęsły im się ręce i nogi. Prawie wszyscy mieli grubo ponad 60 lat, byli sterani fizycznie w więzieniach sanacji i mieli prawo do zmęczenia.

Następnego dnia Bolesław Bierut wezwał do siebie Jakuba Bermana, odpowiedzialnego w Biurze Politycznym za sprawy bezpieczeństwa.

– Widzieliście, co ten Jarosz zrobił na Zjeździe? – Bierut spojrzał na Bermana złym wzrokiem, jakby to on osobiście zawinił.

–  Widziałem...

– Oklaski miały trwać godzinę, a trwały zaledwie 20 minut! Jutro jadę do Moskwy na spotkanie ze Stalinem, miałem nadzieję, że pochwalę się przed nim godzinną owacją na jego cześć, a przez tego Jarosza nie mam czym się pochwalić!

– Tak, to przykre... Zauważyłem, że ambasador Rosji był niezadowolony z tego powodu.

– Wezwijcie Jarosza do was, do Urzędu Bezpieczeństwa i postraszcie go nieco.

– Towarzyszu Bierut, zrobi się, co trzeba.

– Wrócę za dwa tygodnie, będę odpoczywał ze Stalinem na Krymie. Miejcie tu oko na sprawy.

– Życzę przyjemnego wypoczynku, towarzyszu, możecie polegać na mnie.

***

– Towarzyszu Jarosz, jesteście aresztowani – rzekł kapitan Różański z Urzędu Bezpieczeństwa.

Jarosz, wyrwany gwałtownie ze snu, nie bardzo wiedział, co się dzieje.

– Proszę się ubierać, pojedziecie z nami.

Jarosz nie protestował, był jedynie zdziwiony. Przewieziono go do Urzędu Bezpieczeństwa we Wrocławiu i tego samego dnia zawieziono go w konwoju do Warszawy. Tam przesłuchiwał go śledczy UB.

– Za co jestem aresztowany? – spytał na wstępie Jarosz.

– Przyjdzie czas, to się dowiecie, odczytamy wam akt oskarżenia. Dzisiaj mogę powiedzieć jedynie, że w oskarżeniu jest także punkt: obraza towarzysza Stalina.

– Jak to, przecież ja z nim nigdy nie rozmawiałem.

– Ale przerwaliście w Hali Ludowej owację na jego cześć! A przecież dobrze wiecie, że prawo do przerwania owacji ma jedynie Pierwszy Sekretarz Partii – warknął śledczy, patrząc na niego tak, jak patrzy tygrys na swą ofiarę.

– To ze względu na mój wiek i stan zdrowia. Po prostu osłabłem.

Śledczy nie odpowiedział. Po tygodniu intensywnych przesłuchań towarzysz Jarosz przyznał się do wszystkich zarzutów. Między innymi do współpracy z gestapo w czasie wojny, do szpiegostwa na rzecz USA, do zawiązania spisku w celu obalenia władzy komunistów w Polsce i do wielu innych zarzutów. Wyrok mógł być tylko jeden – kara śmierci. I tak też orzekł w trybie przyśpieszonym Najwyższy Sąd Wojskowy.

Wyrok oczekiwał na zatwierdzenie przez prezydenta. Gdy Bierut wrócił z Rosji i ujrzał go na swym biurku, to zaniemówił.

– Co oni w tym UB wyprawiają!

Wezwał do siebie Bermana.

– Co to jest?! – wskazał na dokument z wyrokiem.

– Działałem według waszego polecenia...

– Kazałem go tylko postraszyć!

– Przyznał się...

– A kto u was się nie przyznaje, po waszych przesłuchaniach!

– Przepraszam za nieporozumienie.... Wykonuję jedynie moje obowiązki.

– Dobrze, dobrze... To moja wina, niepotrzebnie oddałem go w wasze ręce. Jesteście wolni, możecie odejść.

Po wyjściu Bermana Bierut zapalił papierosa, wstał zza biurka, podszedł do okna, patrzył w  zamyśleniu na oświetloną Warszawę.

– Widocznie Jarosz skrytykował przy świadkach nieopatrznie Bermana i jego Urząd i dotarło to do Bermana. Swoją drogą to Berman ma za dużo władzy, ale na razie niestety nie jest do ruszenia. Przynajmniej dopóki żyje Stalin.

Powrócił do biurka i podpisał akt ułaskawienia Jarosza. Jako motywację podał jego olbrzymie zasługi dla partii. Oczywiście po telefonicznej konsultacji ze Stalinem. Nie miało to większego znaczenia, towarzysz Jarosz zmarł po kilku miesiącach w szpitalu ministerstwa spraw wewnętrznych, na skutek odniesionych obrażeń podczas przesłuchań.

Pszczoły

W Obornikach Dolnych stary Jagodziński hodował pszczoły. Jego ule stały niedaleko naszej kamienicy. Otrzymał je po Niemcach, właścicielach gospodarstwa rolnego, którzy odsprzedali mu te ule za psie pieniądze (od tych Niemców moja mama kupiła mi drewniane narty, także za psie pieniądze). Niemcy z Obornik wyjeżdżali do Niemiec i sprzedawali swoje rzeczy za bezcen. Często podchodziłem do tych uli, aby obserwować pszczoły. Podziwiałem je za... pracowitość. Ciągle były w ruchu. Jedne przylatywały do ula, drugie wylatywały. Pracowały bez wypoczynku cały dzień. Jak wiadomo, pszczoły mogą boleśnie użądlić. Ale nigdy nie zdarzyło się, aby te poniemieckie pszczoły ugryzły kogokolwiek z Polaków w Obornikach. Bo nie tylko my, dzieci, kręciliśmy się koło pszczół. W pobliżu pasieki ulokowany był drewniany stół i ławy. Siadywali tam często mieszkańcy naszej kamienicy, pili alkohol, grali w karty lub po prostu plotkowali.

Widocznie te pszczoły lubiły towarzystwo ludzi albo też przyzwyczaiły się do ich obecności w pobliżu uli.

Pewnego dnia robotnik Miazga z naszej kamienicy wstąpił do komunistycznej partii i natychmiast otrzymał awans na majstra. Dostał władzę nad pozostałymi robotnikami i oczywiście wyższe uposażenie. Nie mówiąc o „lewych dochodach”, związanych z tą funkcją. Przykładowo za łapówkę mógł dopisać robotnikowi z jego brygady większą ilość przepracowanych godzin, a także mógł przymknąć oko na spóźnienie lub nieobecność w pracy.

Sąsiedzi oraz kierownicy z pracy namówili go, aby z okazji awansu „postawił kielicha”. Żona Miazgi postanowiła zrobić towarzyskie przyjęcie na świeżym powietrzu. Miazga kupił litr wódki, zaprosił sąsiadów, dyrektora, zakładowego sekretarza partii i kilku kierowników. Do wódki jego żona podała chleb, kiełbasę zwyczajną, kiszone ogórki domowej roboty i zaczęło się na całego pijaństwo na świeżym powietrzu. Niestety, zgromadzonym nie dane było zbyt długo ucztować. Bo oto ni z tego, ni z owego na Miazgę rzuciły się zaciekle pszczoły, niczym wściekłe osy!

Miazga został dotkliwie użądlony. O dziwo, pozostałych uczestników libacji pszczoły nie atakowały. W efekcie ukąszeń Miazga znalazł się w szpitalu. Pszczoły omijał od tej pory z daleka. Wszyscy zastanawiali się, dlaczego pszczoły wybrały właśnie świeżo upieczonego członka komunistycznej partii Miazgę za cel swego ataku?

Miazga nie złożył oficjalnej skargi na Jagodzińskiego. Dogadali się prywatnie co do wielkości odszkodowania. Podobno wyniosło ono kilka butelek wódki.

Minęło kilka miesięcy. Pewnego dnia Kapusta, kierownik fabryki bawełnianej, wracał z zebrania partyjnego. Był pijany. Był już niedaleko od swojego domu, przechodził tuż koło naszej kamienicy. I tu właśnie nastąpił ponowny atak pszczół! Dziwne, bo ule były ulokowane przy ulicy Nadbrzeżnej. Aby dopaść Kapustę, musiały więc przelecieć z Nadbrzeżnej na Świdnicką. Niemal cała nasza kamienica była świadkiem, jak Kapusta bronił się bohatersko przed rojem. Pszczoły walkę wygrały. Kapusta znalazł się w szpitalu. Całe Oborniki plotkowały o tym zdarzeniu przez kilkanaście dni. Niektórzy zaczęli przebąkiwać po cichu, że pszczoły atakują jedynie komunistów. Milicja spisała protokół, ale Jagodziński ugodził się z Kapustą co do finansowego odszkodowania, podobnie jak wcześniej z Miazgą. Nie było więc oficjalnej skargi i nie było sprawy w sądzie.

Kolejny atak pszczół „antykomunistek” nastąpił w całkiem niespodziewanym miejscu, bo na przystanku autobusowym koło Urzędu Miasta w Obornikach Środkowych, czyli w sporej odległości od uli.

Zaatakowały uczestników gminnego zebrania partyjnego tuż po ich wyjściu z zebrania. Wyglądało na to, że pszczoły wyczekiwały na członków partii, uczestników zebrania!

Skąd one wiedziały, że odbywa się to zebranie? Jakkolwiek było, atak był dobrze zaplanowany i dobrze wykonany. Straty były wysokie. Najbardziej ucierpiał stary Rumiński, szef Urzędu Gminnego i były partyzant Gwardii Ludowej. Drugim w kolejności szkód był młody Wolak. Był najmłodszym uczestnikiem zebrania. Inni też oberwali zdrowo i wszyscy znaleźli się w szpitalu.

Tym razem Jagodzińskiemu już się nie upiekło. Zamknęli go do więzienia na kilkanaście dni. Wypuszczono za poręczeniem kilku znanych obywateli, w tym i proboszcza. Musiał wypłacić odszkodowanie poszkodowanym i usunąć z Obornik swoje „antykomunistyczne” pszczoły. Ule wywiózł na łąkę położoną tuż koło lasu w Rościszowie (w okolicy nie było bowiem ani jednego członka partii). Czekała go także rozprawa sądowa, mimo że prokurator długo zastanawiał się, z jakiego paragrafu kodeksu karnego ma oskarżać Jagodzińskiego.

Fama o pszczołach rozeszła się po całym powiecie, województwie, a nawet Polsce. Przyjeżdżali do Jagodzińskiego naukowcy z całej Polski, starając się wydobyć tajemnicę „treningu” pszczół, ale bezskutecznie, Jagodziński milczał w tej sprawie jak grób. Przyjeżdżali do niego także zwykli ludzie z gratulacjami i to z bardzo odległych stron, częstokroć przywożąc cukier dla pszczół.

– Panowie, co wy... Ja nic nie wiem. To pszczoły... a nie ja! – bronił się nieśmiało przed gratulacjami.

Jego oczy wyrażały jednak zadowolenie i dumę.

Obstawa Chruszczowa

Miałem 15 lat, kiedy przyjechałem do Katowic na zaproszenie od mojego ojca. Nie mieszkał ze mną i moją matką od wielu lat, mimo że nie mieli oficjalnego rozwodu. Nie pamiętam, jak to się stało, ale na dworcu kolejowym ojciec na mnie nie czekał. Pewnie nie zawiadomiłem go o dniu przyjazdu. Rad nierad musiałem, obciążony ciężką walizką, dostać się z dworca na ulicę Szafranka. Pytani ludzie mówili mi:

– To niedaleko, dojdziesz pieszo.

Klnąc ciężką walizkę, powlokłem się w stronę miasta. W pewnym momencie znalazłem się na okrągłym placu wypełnionym tłumem ludzi stojących ciasno jeden przy drugim na chodnikach. Kamienice położone wokół placu były udekorowane flagami Polski i ZSRR. Orkiestra grała marsza.

Skąd tu nagle tyle ludzi? Co to za okazja? – pomyślałem zdziwiony.

Jeszcze większe było moje zdziwienie, gdy na wprost mnie ukazała się limuzyna wioząca... przywódcę ZSRR Nikitę Chruszczowa!

Dygnitarz machał ręką do ludzi stojących na chodnikach. Ludzie zaś odmachiwali mu i wznosili przyjazne okrzyki.

Stałem jak wryty w ziemię. Nie czytałem gazet, ponieważ matki nie było stać na ich kupowanie, nie mieliśmy też radia. Nie wiedziałem więc, że Chruszczow przybywa do Polski.

Był rok 1956. Polska żegnała się z okresem stalinowskiego terroru. Polacy mieli już nowego przywódcę partii, Władysława Gomułkę, który obiecywał nowe, lepsze czasy. Chruszczow złożył Gomułce i jego ekipie oficjalną wizytę w Warszawie. Wówczas to ważyły się losy Gomułki, gdyż Chruszczow brał pod uwagę jego usunięcie za pomocą Czerwonej Armii. Dogadali się jednak i Chruszczow zaakceptował Gomułkę i jego  ekipę. Po kilku miesiącach Chruszczow przybył do Katowic, stolicy górniczego regionu. I tym sposobem ku mojemu zdziwieniu przejechał obok mnie w limuzynie, a ja dowlokłem się wreszcie do mieszkania ojca.

Mieściło się w eleganckiej kamienicy na trzecim piętrze. Duże mieszkanie. Bardzo mi się tu podobało. Z przedpokoju prowadziły drzwi do schowka na buty i garderoby, następnie przestronny korytarz, trzy duże pokoje, łazienka. Parkiet na podłodze, dwa balkony. W dodatku był telefon, rzecz zupełnie mi nieznana. Piękne mieszkanie.

W kamienicy tej przed wojną niewątpliwie mieszkali bardzo bogaci ludzie. Mieszkanie jednak nie tylko nie było własnością ojca, ale nie był on nawet głównym lokatorem. Zajmował jedynie jeden pokój jako sublokator. Głównym lokatorem był krawiec, dobry znajomy ojca. Wraz z drugim, dochodzącym krawcem, szyli w tym mieszkaniu ubrania na zlecenie spółdzielni krawieckiej. Szyli i... dyskutowali. Najczęściej o polityce. Tak było i po przyjeździe Chruszczowa. Dyskutowali wpływ zamiany Stalina na Chruszczowa.

Zdziwiony byłem, że mój ojciec zajmuje jedynie skromny pokój wynajęty u znajomego, i to tyle lat po wojnie. Nie wiedziałem jednak, że w Polsce nie było prywatnej własności mieszkań i obowiązywał tak zwany sprawiedliwy system przydziału metrażu, czyli powierzchni mieszkaniowej. Im większa rodzina, tym większe przysługiwało jej mieszkanie. Nie wolno było ani kupować, ani też sprzedawać mieszkań. Zarządzała nimi administracja i ona stworzyła system przydziału według potrzeb, czyli zależnie od liczebności rodziny.

Mieszkanie ojca na ulicy Szafranka nie było wyjątkiem od ogólnych reguł. Krawiec miał tylko żonę, nie miał dzieci, dlatego musiał kogoś dokwaterować, aby otrzymać to duże i piękne mieszkanie. Dokwaterował więc osobę mu znaną, czyli mojego ojca. Ojciec był spokojny, niekrępujący, nie pił alkoholu, nie palił. Z okazji mojego przyjazdu nie wziął urlopu (zachował go na swój coroczny pobyt w uzdrowiskach Dolnego Śląska). Zmartwiłem się tym faktem, wyglądało na to, że będę się nudził w tych Katowicach w upalne lato.

– Idź na wiec z Chruszczowem – zaproponował mi ojciec.

– Co ja tam będę robił?

– Człowieku, masz okazję zobaczyć przywódcę ZSRR, i to z bliska! Być może już nigdy w życiu nie trafi ci się taka okazja! – wykrzyknął ojciec, weteran partii komunistycznej, zdumiony moim brakiem entuzjazmu.

Pod presją ze strony ojca oraz z braku bardziej atrakcyjnych propozycji zgodziłem się więc iść na wiec Chruszczowa. Ojciec wytłumaczył mi, jak mam dojść na plac, gdzie miało się odbyć spotkanie Chruszczowa z załogami kopalń i firm Górnego Śląska.

Przyszedłem za wcześnie. Dopiero montowano wielkie głośniki, po olbrzymim placu kręciły się niewielkie grupki ludzi. Poza tym nic się nie działo, spacerowałem znudzony. Ale ludzi zaczęło przybywać. Szli zorganizowani w kolumny, z transparentami i z flagami Polski i ZSRR. Nie wiedziałem wówczas, że tych ludzi na wiec przywożono, i to przymusowo, autobusami prosto z zakładów pracy. Każdy pracownik musiał podpisać listę obecności na wiecu. Nie była to więc obecność spontaniczna. O tej praktyce dowiedziałem się dopiero kilka lat później, gdy byłem studentem politechniki we Wrocławiu.

Wówczas była to demonstracja powitania przywódcy ZSRR Breżniewa (następcy Chruszczowa) przed Dworcem Głównym. Poszedłem z kolegami z akademika z ciekawości, aby zobaczyć Breżniewa, nowego przywódcę ZSRR.

Szeroka ulica imienia Świerczewskiego, biegnąca przed Dworcem Głównym była już zamknięta dla ruchu. Nie mogliśmy więc podejść bliżej trybuny, pod którą już stały specjalnie wybrane delegacje zakładów pracy w towarzystwie ochrony milicyjnej. Milicjanci nie przepuszczali nikogo w pobliże dworca oraz trybuny.

Jakaś kobiecina podeszła do milicjanta.

– Spóźniłam się, niech mnie pan przepuści. Tam, po drugiej stronie ulicy jest mój zakład pracy. Muszę podpisać listę obecności, inaczej stracę dniówkę.

Milicjant był jednak nieubłagany.

– Nie trzeba było się spóźniać – rzekł i odwrócił się tyłem.

Kobiecina była jednak uparta.

– Panie władzo, nie bądź pan taki wredny. Niech pan mnie przepuści.

Widocznie bardzo jej było żal tej straconej zapłaty za dniówkę.

– Co mi tu pani ględzi o dniówce. Czy chce pani, żebym ja stracił przez tę pani zakichaną dniówkę moją pracę?! – wrzasnął na nią, zdenerwowany.

Kobieta dopiero wówczas wycofała się w przestrachu.

Ale wracajmy na wiec w Katowicach. Wreszcie się rozpoczął. Najpierw krótka mowa powitalna Edwarda Gierka, członka Biura Politycznego PZPR. Po nim wstąpił na mównicę Nikita Chruszczow. Posypały się gromkie, radosne brawa. Klaskali członkowie partii oraz zwykli pracownicy zakładów Górnego Śląska. Oklaski były spontaniczne, były podziękowaniem za to, że Chruszczow nie użył Armii Czerwonej do usunięcia nowego polskiego lidera partii komunistycznej. Dzięki temu uniknięto rozlewu krwi.

W czasie przemówienia Chruszczowa nagle przypomniałem sobie, jak to w szkole podstawowej uczono nas, że Lenina zastrzelono w czasie wiecu lub tuż po wiecu!

Nie daj Boże, jak ktoś się przeciśnie pod trybunę i zastrzeli Chruszczowa! Że też nie pomyślałem o tym wcześniej! Ale nie jest jeszcze za późno – pomyślałem z nadzieją.

Postanowiłem przecisnąć się pod trybunę i w razie zamachu zasłonić Chruszczowa własnym ciałem. Zacząłem się więc powoli przeciskać w tłumie pod trybunę i mównicę. Zdziwiło mnie, że pod trybuną nie ma... milicjantów! Sami cywile!

Jak można tak zaniedbywać bezpieczeństwo Chruszczowa? – denerwowałem się.

Tym energiczniej pchałem się w tłumie, przesuwając się powoli do przodu, pod trybunę. Nagle przede mną wyrósł mur potężnie zbudowanych facetów. Miałem zaledwie 15 lat i byłem drobnej budowy. Spróbowałem się przecisnąć między dwoma dryblasami. Nic z tego. Dryblas przede mną, widząc moje manewry, jeszcze bardziej przysunął się do sąsiedniego dryblasa, blokując mi całkowicie drogę. Zauważyłem jedynie, że przed nim stał z kolei jeszcze jeden dryblas, dalej jeszcze jeden. Tłum dryblasów!

Skąd się wzięło tak wielu potężnie zbudowanych mężczyzn w jednym miejscu? – zdziwiłem się.

– Gdzie się pchasz?! – warknął na mnie „mój” dryblas.

– Chcę popatrzeć z bliska.

– Nie wolno, każdy chce popatrzeć. Ja też.

Odwrócił się do mnie tyłem. Zrezygnowałem z dalszej przepychanki, bo nie miałem szans na przepchanie się. Stałem za dryblasem, oglądając jedynie jego plecy. Oczami wyobraźni widziałem zamachowca, jak oddaje strzały prosto w serce Chruszczowa i jak ten pada na ziemię, zbroczony krwią. Zaciskałem ze złości pięści, ukradkiem ocierałem napływające mi do oczu łzy.

Jak wam zastrzelą Chruszczowa, to będzie wasza wina, a nie moja – pomyślałem ze złością.

Stałem tak dwie długie godziny za potężnym dryblasem, całkowicie bezsilny. Chruszczow się rozgadał. Widać, że był zadowolony z przyjaznego przyjęcia przez górników. Na szczęście nikt do niego nie strzelał. Wiec zakończył się spokojnie i uśmiechnięty Chruszczow odjechał, rozparty wygodnie w potężnej limuzynie. Odetchnąłem z ulgą.

Agitator

W 1969 roku pracowałem jako zastępca kierownika robót w przedsiębiorstwie budowlanym w Chorzowie. Pracowałem w zadymionym Chorzowie oraz w okolicy: w Katowicach, Świętochłowicach, Siemianowicach i w innych miastach województwa. Mieszkałem w hotelu robotniczym w Chorzowie-Batorym przy ulicy Gwareckiej.

Miałem mały, oddzielny pokój, obok zaś w dużym, wspólnym pokoju mieszkali robotnicy budowlani, młodzi ludzie. Na ogół mało ich widziałem, ponieważ w sezonie letnim pracowali bardzo długo, niemal do zmroku. Wracali zmęczeni, kładli się spać, a wcześnie rano ponownie szli do pracy. Jedynie niedziele mieli wolne. Wówczas spali dłużej, a po południu popijali alkohol. Nie byli jednak zbyt kłopotliwi, można było z nimi wytrzymać. Do mnie odnosili się z szacunkiem. Nie byłem co prawda ich kierownikiem, ale mogłem zostać któregoś dnia... Woleli więc być wobec mnie grzeczni. Pochodzili z województw kieleckiego i rzeszowskiego, gdzie na wsi występowało przeludnienie, brakowało pracy. Młodzi wyjeżdżali do miast za pracą i zarobkiem.

Pewnej niedzieli przyszedł do nich z wizytą młody robotnik, pracujący wraz z nimi i okazało się, że to... polityczny agitator. I to agitator partii komunistycznej, bardziej „czerwonej” aniżeli partia komunistów rządzących Polską.

Przywódca owej marksistowskiej partii Kazimierz Mijal był kiedyś członkiem Biura Politycznego w czasach Bieruta i uciekł z Polski do Albanii, gdy władzę objął Gomułka. Uciekł, ponieważ nie zgadzał się z poglądami Gomułki, ale uciekł także przed jego zemstą. Mijal należał bowiem do stronnictwa Bieruta, Bermana i Rokossowskiego, które było w rzeczywistości stronnictwem Stalina w PZPR i stronnictwo to podjęło swego czasu decyzję o uwięzieniu Gomułki. Uciekł do Albanii. Marksistowska partia pełniła tam władzę i chętnie udzieliła schronienia Mijalowi oraz finansowała działalność marksistowskiej partii Mijala w Polsce. Była to skrajnie lewicowa partia komunistyczna, całkowicie nieuznająca własności spółdzielczej oraz własności prywatnej, w tym także w rolnictwie. Po przybyciu agitatora słyszałem ożywione głosy z sąsiedniego pokoju, zajmowanego przez robotników.

„Psiakrew, ale znaleźli się politykierzy” – pomyślałem sobie, niezadowolony z hałasu, który czynili tuż za ścianą.

Po pewnym czasie dyskutanci zaprosili mnie na... dyskusję i na kielicha. Zgodziłem się z ochotą, bo nudziłem się samotnie w pokoju. Najczęściej głos zabierał agitator. Przemawiał niczym zawodowy propagandzista. Mówił o sprawiedliwości społecznej, o władzy dla robotników i chłopów, o likwidacji własności prywatnej w przemyśle, rolnictwie, rzemiośle i usługach, o pełnej władzy robotników w zarządzaniu państwem... i tym podobne bzdury. Pozostali robotnicy nie zgadzali się z nim. A ponieważ w miarę czasu coraz bardziej mieli w czubie, coraz głośniej dyskutowali i coraz bardziej wrogo byli nastawieni do agitatora.

Ja także nie poparłem agitatora i starałem się wytłumaczyć mu, że jest w błędzie. Mój argument był następujący:

– W państwowej własności firm nie ma właściwie właściciela, nikt za nic nie odpowiada. I dlatego przemysł państwowy, czyli „niczyj”, nie funkcjonuje prawidłowo.

On z kolei argumentował następująco:

– Świadomi robotnicy lepiej aniżeli właściciel prywatny będą zarządzać firmą, i to bez wyzysku człowieka przez człowieka.

Szybko zorientowałem się, że jakakolwiek dyskusja z nim nie ma sensu. Był zacietrzewiony, wierzył święcie w to, co mu nakładli do głowy marksiści. Był sympatyczny i grzeczny, ale budził coraz większą nienawiść moją i robotników. Wreszcie brygadzista, wysoki, młody robotnik zdenerwował się i rzekł do kolegów:

– Jebał go pies, komunistę! Chłopcy, dawaj go za okno!

Myśl ta spodobała się kolegom. Złapali agitatora i zaczęli go wlec do okna, które akurat było otwarte. Było to na trzecim piętrze i z pewnością agitator nie przeżyłby „lotu” w dół.

Rzuciłem się więc na pomoc agitatorowi. Byłem w miarę trzeźwy, bo wypiłem o wiele mniej aniżeli robotnicy.

– Dajcie mu spokój, nie wie, co mówi, jest pijany! – krzyczałem do nich, jednocześnie ciągnąc agitatora w przeciwną stronę.

Z trudem go wybroniłem. Dostał jedynie od brygadzisty solidnego kopa w tyłek i wyrzucono go na korytarz. Robotnicy położyli się spać, a ja poszedłem do swego pokoju.

Następnej soboty agitator zjawił się u mnie, aby mi podziękować za obronę. Przyniósł ćwiartkę zwykłej czystej wódki, tej najtańszej. Niechętnie, ale jednak zaprosiłem go do środka, przykro było mi go wyrzucić, skoro przyszedł podziękować, w dodatku z wódką.

– Proszę siadać – powiedziałem niechętnie.

Pokroiłem chleb i kiełbasę na zakąskę. Wypiliśmy. Oczywiście znowu zaczął wygłaszać swoje marksistowskie tezy. On powiedział swoje, ja zaś ponownie swoje.

Rozstaliśmy się. Na odchodnym jeszcze raz podziękował mi grzecznie za powstrzymanie robotników przed wyrzuceniem go przez okno.

– Nie ma za co – odparłem.

Wyszedł, a ja pomyślałem sobie:

– Jak tak grzeczny, sympatyczny i niby niegłupi człowiek może wierzyć w takie marksistowskie bzdury? Jaką straszliwą siłę ogłupiania ludzi ma ten cholerny komunizm!

Minęło 10 lat. Upadł komunistyczny rząd Gomułki, upadł kolejny komunistyczny rząd Edwarda Gierka i narodził się w Stoczni Gdańskiej niezależny związek zawodowy „Solidarność”. Na pierwszym Zjeździe „Solidarności” w Gdańsku w 1981 roku jako delegat Dolnego Sląska wygłosiłem pięciominutowe przemówienie, stwierdzając, że konieczna jest prywatyzacja polskich fabryk poprzez sprzedaż publiczną akcji na giełdach. Moja propozycja spotkała się z ostrą krytyką jednego z przywódców „Solidarności”, Władysława Frasyniuka. Sala także przyjęła moje propozycje bez entuzjazmu, nie było oklasków. Wyglądało na to, że związkowi delegaci nie chcieli prywatyzacji fabryk.

Po moim przemówieniu w kuluarach Zjazdu natknąłem się na... znajomego agitatora! Po serdecznym przywitaniu powiedział mi:

– Panie inżynierze, ciągle jest pan w błędzie... Tylko prawdziwy komunizm, czyli marksizm, może rozwiązać problemy klasy robotniczej i Polski.

– Nie, to pan jest w błędzie! – odparłem.

I zaczęliśmy się sprzeczać, podobnie jak 10 lat wcześniej. Mimo upływu lat ani na jotę nie zmienił swych poglądów! Ja także nie!

W pewnym momencie naszej zażartej dyskusji nie wytrzymałem nerwowo i dałem mu solidnego kopa w dupę, z okrzykiem:

– Spieprzaj komuchu! – podobnie jak uczynił to 10 lat wcześniej młody brygadzista.

Obok nas stała grupka delegatów na Zjazd, spojrzeli na mnie ze zdziwieniem i z odrazą, gotowi do obrony agitatora.

– To komunista! – wyjaśniłem.

Pokiwali ze zrozumieniem głowami i wrócili do rozmowy. Ja zaś pozostawiłem agitatora i wróciłem na salę obrad. Akurat zdążyłem na głosowanie w sprawie anulowania poprzedniej uchwały Zjazdu, w której domagaliśmy się usunięcia partii z zakładów pracy.

Jak długo się utrzymacie?

Ja, Jerzy Kwiatek, szef wojewódzkiej Służby Bezpieczeństwa w Wałbrzychu, wróciłem właśnie do swego biura z narady w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych w Warszawie.

Była sobota wieczór. Czułem się zmęczony, ale niespodziewanie dla samego siebie postanowiłem odwiedzić swoich rodziców mieszkających w wiosce Jaskulin. Nie potrafiłbym wytłumaczyć rozsądnie, dlaczego właśnie dzisiaj wpadłem na ten pomysł. Rodziców nie widziałem już od dłuższego czasu z powodu ogłoszenia stanu wojennego. Ogłoszenie stanu wojennego zaskoczyło mnie. Nie byłem osobą stojącą aż tak wysoko w hierarchii władzy i partii, aby wtajemniczano mnie w przygotowania władz państwa do stanu wojennego, mającego na celu zlikwidowanie związku zawodowego „Solidarność”. Generał Jaruzelski, ówczesny premier i jednocześnie Minister Obrony Narodowej polegał wówczas przede wszystkim na „swoich ludziach”, czyli na kilku zaufanych generałach. I jedynie oni byli wtajemniczeni w organizację przygotowania stanu wojennego.  Oczywiście, tak jak wielu wyższych rangą urzędników z milicji, Służby Bezpieczeństwa i z wojska, domyślałem się, że któregoś dnia partia zdecyduje się na siłowe rozwiązanie konfliktu z „Solidarnością”. Nie wiedziałem jednak, kiedy i w jaki sposób.

Nie miałem jednak stuprocentowej pewności, gdyż sądziłem że to Rosjanie dokonają likwidacji „Solidarności”. Ogłoszenie stanu wojennego nocą 13 grudnia 1981 roku zaskoczyło mnie, tak jak zaskoczyło całą Polskę. Przyjąłem stan wojenny i rozprawę z „Solidarnością” z zadowoleniem. Ośrodek władzy przenosił się bowiem automatycznie z Komitetu Centralnego partii i z gabinetu premiera oraz ministerstw gospodarczych, do ministerstwa spraw wewnętrznych i do Sztabu Generalnego Wojska Polskiego oraz do centrali Służby Bezpieczeństwa.

Stan wojenny był wielkim wysiłkiem organizacyjnym i dzisiaj, po roku intensywnej pracy uznałem, że czas na chwilę wytchnienia. Zatelefonowałem do żony, że dzisiaj nie wracam do domu, lecz prosto z pracy wyjeżdżam do rodziców. Żona nie była zadowolona z tej decyzji.

– Znowu zostawiasz mnie z dziećmi samą!

Stosunki żony z moimi rodzicami nie były zbyt przyjazne. Ona z miasta, oni ze wsi. To wystarczało, aby zabrakło zrozumienia, przyjaźni i więzi między nimi.

– Co ona taka wymalowana i w obcisłej sukience! – zrzędził ojciec.

– Tato, tak się teraz ubierają wszystkie kobiety.

– Umrzesz przy niej z głodu. Przecież ona nie umie gotować! – narzekała matka.

Wyszedłem z biura, wsiadłem do swego fiata 125 i pojechałem sam, bez przysługującej mi obstawy milicyjnej. Jaskulin leżał niezbyt daleko od Wałbrzycha. Włączyłem „koguta”, czyli migające światło na dachu samochodu, co umożliwiało mi uniknięcie kontroli milicji drogowej. Lubiłem szybką jazdę. Ostatecznie byłem teraz ważną figurą. Nie będzie mnie zatrzymywał byle kapral czy sierżant z drogówki. Po pół godzinie szybkiej jazdy zajechałem do Jaskulina. Dom rodziców nie miał podwórka od frontu, dlatego zostawiłem fiata przed domem, na poboczu drogi. Nie chciałem fatygować rodziców otwieraniem ciężkiej bramy wjazdowej.

Rodzice byli zaskoczeni i jednocześnie ucieszeni mym przyjazdem.

– Dlaczego nie napisałeś, nie uprzedziłeś o przyjeździe?

– Nie miałem czasu, byłem bardzo zajęty.

– Synku, dobrze że ci z „Solidarności” cię nie zabili, dzięki Bogu, że żyjesz. Modliłam się codziennie za ciebie.

– Nie przesadzaj mamo z tym zabijaniem, poza tym, dobrze wiesz, że nie wierzę w Boga.

– A co ci Bóg przeszkadza? – burknęła zgorszona.

Nie słuchałem zbyt uważnie jej gadania. Jej świat to był kościół, proboszcz i sąsiadki. Ojciec z kolei mógł godzinami gadać o uprawie roli, hodowli i o swoich ulubionych pszczołach. Matka podała na kolację własnego wyrobu biały ser i gotowane jajka na twardo.

– Wybacz, w sklepiku nie było wędlin – tłumaczyła się.

– Braki żywności, to są przejściowe trudności spowodowane działalnością „Solidarności”, ale te jajka i ser są lepsze od kiełbasy ze sklepu – pochwaliłem.

Popiłem świeżym mlekiem, które rodzice kupowali od sąsiada, rolnika „całą gębą” gospodarzącego na 30 hektarach.

Powinienem tu częściej przyjeżdżać, chociażby po zdrową i smaczną żywność – pomyślałem.

Mimo najlepszych chęci nie miałem jednak naprawdę czasu, aby odwiedzać rodziców. Te pierwsze dni stanu wojennego to był istny dom wariatów. Codziennie narady dotyczące sytuacji w walce z podziemną „Solidarnością”. Setki meldunków od agentów, liczne aresztowania podejrzanych osób. Następnie wielogodzinne przesłuchania. Wielu podejrzanych było przestraszonych i zachowywało się ulegle, obiecując, że nie podejmą działalności przeciwko nowej władzy. Ale czy można im było wierzyć? Część zachowywała się jednak na przesłuchaniach agresywnie i tym z pewnością nie można było wierzyć. Umieszczaliśmy ich na listę osób „pod specjalnym nadzorem”.

Miałem sztab ludzi do tej ciężkiej pracy, ale moja obecność była konieczna. Musiałem wydawać ważniejsze rozkazy oraz zatwierdzać decyzje podwładnych.

Na ogół podwładni bali się samodzielnie decydować. Do tego ciągłe wyjazdy do Warszawy na narady. I tak od rana do wieczora, czasami pracowałem także w nocy.

Teraz w Jaskulinie poczułem się wreszcie odprężony psychicznie, mimo fizycznego zmęczenia. Słuchałem plotek matki o sąsiadach we wsi, potakiwałem albo dodawałem swoje uwagi. Matka patrzyła na mnie z podziwem. Ojciec czekał cierpliwie na swoją kolej do rozmowy. Po chwili wyciągnął z kredensu pół litra spirytusu zaprawionego miodem.

Ojciec dorabiał sobie sprzedażą we wsi nielegalnej wódki, produkowanej na miodzie z własnych uli. Nie każdy we wsi mógł sobie pozwolić na kupno tak dobrej, luksusowej wódki. Tylko bogaci i zaufani rolnicy ze wsi i z okolicy kupowali u ojca tę wódkę. Zwykli mieszkańcy wsi musieli zadowalać się własnej produkcji bimbrem i w mniejszym zakresie państwową wódką z wiejskiego sklepu, którą kupowało się na talony.

– Matka, daj mi także pogadać z synem, dosyć tych wiejskich plotek – upomniał żonę ojciec.

– Jakoś dziwnie u ciebie to gadanie jest zawsze zakrapiane wódką – burknęła, patrząc złym okiem na butelkę.

– Jakże tak bez wódki? Przecież syn przyjechał! – oburzył się ojciec.

Matka dzisiaj nie protestowała zbytnio, przy tak wielkiej okazji zezwalała na wypicie kilku kieliszków.

Wypiłem z ojcem.

– Świetna ta wódka, tato. Jak ty ją robisz, że ona taka smaczna?

– Wódka, po zmieszaniu spirytusu, wody i miodu, musi długo postać. Nic na łapu capu. Inni rozrobią spirytus z wodą i miodem i od razu piją. A przecież spirytus musi się przegryźć z miodem przez kilka miesięcy. Im dłużej stoi po zmieszaniu, tym lepiej.

– To prawda, ale niestety każdemu się spieszy do picia.

Świetnie się czułem z rodzicami w tym poniemieckim małym domku, w którym wyrastałem od niemowlęcia. Gorącą falą napłynęły do mnie wspomnienia z dzieciństwa i z lat młodości spędzonych w tym domu.

Tu cisza i spokój, jakiż ogromny kontrast z hałaśliwym wojewódzkim Wałbrzychem – pomyślałem, rozpierając się wygodnie na sofie.

Jedyny problem, że po wsiach panowała bieda. O wiele lepiej żyło się mieszkańcom Wałbrzycha, w większości zatrudnionym w górnictwie. Ja zaś w mieście miałem „lekką pracę” i bardzo dobrą pensję. Wysokie zarobki szły w parze z przywilejami. Mięso i wędliny najlepszej jakości kupowałem po zniżonych cenach w sklepiku przy Urzędzie, i co najważniejsze, unikając długiego oczekiwania, bez wystawania godzinami w kolejkach w normalnych sklepach. Otrzymywałem tanie, zniżkowe wczasy rodzinne nad Bałtykiem lub w Zakopanem, a czasami i w Bułgarii. Raz dostałem nawet wczasy na Krymie. Otrzymałem także talon na fiata 125 i oczywiście natychmiastowy przydział na duże i ładne mieszkanie w nowym budownictwie na osiedlu Piaskowa Góra. Po 15 latach pracy mogłem iść na emeryturę, podobnie jak

oficerowie wojska, milicji i więziennictwa. To były wymierne przywileje. Wzrastały one, w miarę jak pogarszała się sytuacja gospodarcza i spadał poziom życia obywateli.

No i to poczucie władzy! Wszyscy się mnie bali. Nie tylko podwładni. Także urzędnicy w komitecie partii, w Urzędzie Miasta, w Urzędzie Wojewódzkim.

Byłem naprawdę kimś!

Po kilku wypitych kieliszkach ojciec spytał mnie niespodziewanie:

– Synku... jak długo się utrzymacie?

W pierwszej chwili nie zrozumiałem pytania, dopiero po chwili pojąłem, o co ojcu chodzi. Poczułem dziwne, niespotykane dotąd uczucie niepokoju, połączone z kłuciem w okolicach serca. Na szczęście szybko to minęło.

– Obecna władza jest silna, panuje już spokój. Jeszcze odbędzie się być może kilka nielicznych demonstracji w dużych miastach, nielegalne wydawnictwa wydadzą nieco ulotek i to wszystko. Ale generalnie 10-milionowa „Solidarność” jest już zastraszona i rozbita, przeżywa agonię razem z jeszcze słabszą opozycją polityczną.

– Bo wiesz, nigdy jeszcze nie było we wsi tylu przeciwników władzy. Z kim bym nie rozmawiał, każdy jest przeciw. Przypomina mi to okupację hitlerowską, kiedy to wszyscy byli przeciwko Niemcom.

– Nie przesadzajmy. Zresztą od kiedy to ludzie lubią jakąkolwiek władzę?

– Być może, ale powiedz mi, jak długo można rządzić za pomocą milicyjnych pałek i żołnierskich bagnetów?

– Rządzimy tak już długo, bo od 1944 roku. Próbowano zmienić władzę w 1956, w 1970, teraz w 1980. Jednak nigdy nie udało się wrogom socjalizmu zwyciężyć ludowej władzy.

– Obyś miał rację, bo wiesz, że ty jesteś w razie czego pierwszy do odstrzału, do odstawienia na boczny tor. Służby bezpieczeństwa są potrzebne do ratowania władzy, ale w razie kłopotów lub upadku władzy, ta zwala winę na te służby właśnie. Przypomnij sobie Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego w czasach Stalina i Bieruta. Ministra i dyrektorów departamentów wyrzucono z pracy i wsadzono do więzień.

– Pamiętam, posadzono ich, ale niezbyt wielu i nie na długo. Szybko ich wypuszczono. Do dzisiaj pobierają wysokie emerytury. Tato, nie martw się o mnie. Robotnicy i rolnicy już się poddali, pogodzili z przegraną, i siedzą cicho jak mysz pod miotłą. A skromne protesty studentów, naukowców i inteligencji nie są dla władzy zbyt groźne. I wcale się nie dziwię robotnikom, że nie podjęli strajku generalnego, oni wiedzą, że nie ma mocnych na Armię Czerwoną, przynajmniej przez następne 50 lat.

– Daj Boże, daj Boże. Lepszy spokój niż rozruchy, a już nie daj Boże, gdyby wtrąciła się w nasze sprawy Rosja ze swoją potęgą militarną.

Wypiliśmy z ojcem następne kilka kieliszków, wypilibyśmy więcej, ale matka stanowczo zabrała butelkę z resztą alkoholu.

– Stary, a głupi. Pije, a potem choruje – warknęła groźnie.

Nie protestowaliśmy zbytnio. Matka zawsze była stanowcza. Postarzała się znacznie w ciągu ostatnich kilku lat, włosy posiwiały, sylwetka się zgarbiła. Do tego przybrała na wadze i poruszała się wolniej. Twardy charakter jej jednak pozostał. Ojciec także nie był już tym silnym, wysokim mężczyzną, którego pamiętałem z dzieciństwa.

Poszedłem spać do „swojego pokoju” na piętrze. Sen jednak miałem męczący, niespokojny. Śniło mi się, że reżym Jaruzelskiego upadł, ja siedzę jako oskarżony na ławie sądowej, a prokurator domaga się dla mnie kary śmierci! Rano obudziłem się zmęczony.

Wraz z rodzicami zjadłem śniadanie. Ponownie mleko, jajka, biały ser i czereśniowy dżem domowej roboty. Czułem się jak na wakacjach. Zapomniałem o złym śnie i o problemach w pracy. W sadzie oglądnąłem z ojcem ule, dumę ojca. Ale przyszedł czas odjazdu, w domu czekała na mnie żona i dzieci. Czekała praca. Matka naszykowała na drogę torbę pełną żywności.

– Mamo, po co aż tyle tego?

– Jedz, jedz. W mieście tego nie masz.

– Potrzebujecie pieniędzy? – spytałem.

– Synku, starość nie ma wielkich wymagań, nic nam nie potrzeba – oburzyła się matka.

Pożegnałem się czule. Nie miałem zbytniej ochoty wracać do pracy, do problemów, do wielogodzinnych narad, do podejmowania trudnych decyzji.

Przydałby się dłuższy urlop – zamarzyłem, wiedząc, że w obecnej chwili jest to nierealne.

Poszedłem z torbą pełną żywności do samochodu. Czekała mnie tu przykra niespodzianka, o mało co nie dostałem ataku serca, gdy ujrzałem swój samochód.

Był pochlapany białą farbą olejną! W pierwszej chwili nie wierzyłem własnym oczom. Jeszcze nikt we wsi nie odważył się wobec mnie na taki wybryk. Fiat stał zawsze w tym samym miejscu i to wiele razy. Wszyscy mnie znali, wiedzieli, czyją jest własnością. Czyżby coś się jednak zmieniło we wsi?! Szmatą spróbowałem wytrzeć karoserię, ale farba zaschła już na dobre i nie dawała się usunąć.

To będzie mnie sporo kosztować, trzeba będzie oddać auto do warsztatu w celu pomalowania!

Po chwili przyszło uczucie gniewu na sprawców.

– Już ja wam kurwa pokażę, co to znaczy zadzierać ze mną! – krzyknąłem w stronę sąsiednich domów.

Wsiadłem do auta, włączyłem syrenę, ruszyłem gwałtownie i pojechałem, oczywiście z nadmierną szybkością do Wałbrzycha. Natychmiast po przyjeździe, w Komendzie Wojewódzkiej Milicji oraz w Urzędzie Bezpieczeństwa zarządziłem ostry alarm. Był to alarm nieuzasadniony, ostatecznie pochlapanie auta farbą to nie strajk w zakładzie pracy lub też wybuch bomby.

W razie czego wyjaśnię wyższym władzom, że ogłosiłem alarm dla sprawdzenia gotowości bojowej – uspokoiłem swoje chwilowe obawy co do celowości alarmu. Zwołałem w trybie alarmowym naradę. Podwładni nie byli zbytnio zadowoleni. Ostatecznie to była niedziela, czas odpoczynku. Ogłoszenie alarmu wyciągało wielu z nich z łóżek. Ale służba nie drużba, klnąc szefa, czyli mnie, przybywali na naradę. Przedstawiłem zebranym podwładnym „sprawę”.

– Polecam wysłać do Jaskulina dwudziestu funkcjonariuszy SB i dwudziestu milicjantów! Do tego pluton ZOMO. I to już, natychmiast! Sprawcy muszą być schwytani! – grzmiałem.

– Nie mamy tylu pod ręką – stwierdził ktoś nieśmiało.

– Więc ich ściągnąć z łóżek, z barów, spod ziemi. To wasza rzecz, jak tego dokonacie. Będzie to sprawdzian, jak szybko zareagujemy w razie rzeczywistego zagrożenia. Co godzinę meldować mi o sytuacji! Majorze Zientkiewicz, obejmiecie dowództwo nad całą operacją.

– Tak jest! Rozkaz! – ambitny Zientkiewicz był zadowolony z wyróżnienia.

Podwładni rozbiegli się do swoich biur. Rozdzwoniły się dyżurne telefony. Wkrótce wyjechały z Wałbrzycha „na sygnale” dwa ciężarowe auta terenowe, tak zwane budy, załadowane milicjantami. Do tego kilka aut osobowych z agentami. Wyjechały także pluton milicji ZOMO z Wałbrzycha i dodatkowy pluton ZOMO z Wrocławia. Pełniły one bojowy dyżur całą dobę, siedem dni w tygodniu.

Przechodnie podejrzewali, że konwój jedzie na tłumienie demonstracji lub strajku.

– Pewnie do Świdnicy....

– Nie, to pewnie Dzierżoniów – zgadywali przechodnie.

Milicjanci spadli na Jaskulin niczym jastrzębie. Rozpoczęto przesłuchiwania. Wieś nie była duża, wszystkiego z 50 gospodarstw, około 150 mieszkańców, wliczając w to dzieci i starców.

Pierwszy meldunek, jaki po godzinie otrzymałem od Zientkiewicza, nie był pomyślny. Nikt się do niczego nie przyznawał, nikt nic nie widział.

– Zebrać wszystkich dorosłych mieszkańców na placu przed kościołem! – rozkazałem.

– Przecież jest zima!

– Właśnie dlatego. Jak zmarzną, to skruszeją.

– No, ale kogo zaliczyć do dorosłych?

– Co za pytanie...Wszystkich dorosłych!

Po chwili dodałem jednak:

– Zresztą sami decydujcie. Ma się rozumieć, nie wyciągajcie z łóżek obłożnie chorych i niemowląt czy też malutkich dzieci. No i zostawcie w spokoju moich rodziców. Czy zawsze ja mam za was decydować?

– Tak jest... zrozumiałem! – donośnym głosem meldował, wyraźnie przejęty swą rolą Zientkiewicz.

Po kolejnych dwu godzinach nadal nikt się nie przyznał. Ludzie stali na mrozie, przytupywali nogami. Klęli i władzę, i sprawców, ale klęli po cichu. Albowiem blady strach padł na wieś na widok tak dużej liczby milicjantów, agentów i zomowców. Szczególnie zomowcy, z potężnymi pałkami i wielkimi tarczami ochronnymi, budzili postrach.

Sprawcy ostatecznie znaleźli się, ale dopiero po kilku dalszych godzinach. Zientkiewicz zameldował telefonicznie:

– Sprawcami są dwaj chłopcy w wieku 11 i 12 lat! Żal im się zrobiło dziadka marznącego przez nich, więc się przyznali.

– Powiadacie, że dwaj chłopcy?

– Tak jest. Przyjechali z Wrocławia do dziadka w Jaskulinie na zimowe wakacje.

– To komplikuje nieco sprawę, są niepełnoletni. Nie możemy ich zamknąć do więzienia jak dorosłych. Ale skoro dzieci się biorą za konspirację... to oznacza... że dorośli są zastraszeni, nie mają odwagi. Dobry znak dla władzy.

– Chyba nie taki dobry – odrzekł major Zientkiewicz.

– Jak to nie taki dobry? Co macie na myśli?

– Ja bym powiedział, że oprócz dorosłych już nawet i dzieci rwą się do walki z władzą! Ale to jedynie mój osobisty pogląd – zastrzegł się natychmiast Zientkiewicz.

– Nieważne, nie będziemy się teraz bawić w interpretacje, przywieźcie ich natychmiast do aresztu. Ja skonsultuję się z prokuratorem, jakie zastosować sankcje. Ale sądzę, że wyślemy chłopców do domu poprawczego, a ich rodziców ukarzemy wysokimi mandatami. Uderzymy rodziców po kieszeni. To będzie ostrzeżenie dla całej wsi.

Odłożyłem słuchawkę. Byłem nieco zawiedziony, bo spodziewałem się wykrycia podziemnej organizacji „Solidarności”, a tym samym otrzymania wysokiej nagrody pieniężnej od władz wyższych.

A to tylko wybryk dzieci, którym zachciało się spełniać rolę bohaterów walki z komunistami.

Swoją drogą ten Zientkiewicz zaskoczył mnie zupełnie, dziwnie tłumaczy udział dzieci... Trzeba na niego uważać – pomyślałem.

Ale nie wiadomo dlaczego, przypomniałem sobie pytanie zadane przez ojca:

– Jak długo się utrzymacie?

Ponownie ogarnęło mnie uczucie niepokoju i poczułem ostre kłucie w okolicy serca. Ale podobnie jak poprzednio, uczucie to na szczęście szybko zniknęło.

– Tyle czasu zmarnowane przez smarkaczy!

Zabrałem się za przegląd zaległej korespondencji.

Kabel

Pracowałem w Zakładach Przemysłu Odzieżowego „Bobo” w Ołdrzychowicach Kłodzkich. Szyto tu odzież dla dzieci, przeważnie na eksport. Byłem tam kierownikiem inwestycji. Zakłady budowały duży, trzypiętrowy budynek produkcyjny z kotłownią.

Z powiatowego Kłodzka dojeżdżałem do pracy samochodem „Syrena”.

Pewnego jednak dnia nie byłem w stanie podjechać pod zakład. Droga dojazdowa do fabryki długości trzech kilometrów była niemiłosiernie rozkopana, a kostka brukowa usunięta.

Zapewne położą wodociąg, kanalizację, gazociąg albo jakiś kabel – pomyślałem. Zmuszony byłem wysiąść z syrenki i pieszo dojść poboczem drogi do zakładu. Na nieszczęście droga była zbyt wąska, z jednej strony przebiegała obok rzeki, z drugiej dotykała niemal budynków mieszkalnych. Po jej rozkopaniu nie było możliwości przejazdu samochodami ciężarowymi, a nawet osobowymi.

Zaledwie wszedłem do biura, a tu wpada do gabinetu zdenerwowany dyrektor techniczny.

– Czy ty wiesz coś o tych wykopach? – spytał.

– Nie, nic nie wiem. Ja nie zlecałem żadnych podłączeń do budynku, jest jeszcze za wcześnie. Poza tym uzyskaliśmy zezwolenia na podłączenia do istniejących sieci zakładowych, nie ma więc potrzeby rozkopywać drogi, aby kłaść nową kanalizację, wodociąg czy gazociąg.

– To kto to zlecał, do cholery?

Nie byłem w stanie na to odpowiedzieć.

– Prawdopodobnie Urząd Miasta zlecił tę robotę i zapomniał nas powiadomić.

– Naczelny już telefonował do Urzędu Miasta, ale tam też nic nie wiedzą – odparł.

– Chyba powinniśmy się wszyscy zebrać na naradę i spróbować ustalić coś w tej sprawie – zaproponowałem.

– Masz rację. Za pięć minut robię naradę w pokoju konferencyjnym. Będzie także główny mechanik, może on coś wie.

Spotkaliśmy się, wszyscy kierownicy służb technicznych. Pojawił się także dyrektor.

– Panowie, co się dzieje?! Nie można dowieźć surowca do fabryki, nie można wywieźć wyprodukowanego towaru! Powiadomiłem już teleksem wszystkie możliwe urzędy i instytucje, zjednoczenie w Łodzi i Komitet Wojewódzki partii we Wrocławiu. Czekam na ich odpowiedzi. Ktoś odpowie głową za ten bałagan!

Tak wściekłego dyrektora nie widział dotąd żaden z pracowników, zawsze był spokojny, zrównoważony.

Na naradzie ustaliliśmy, aby teleksem, w trybie pilnym powiadomić o sprawie Urząd Wojewódzki we Wrocławiu, a także poszczególne Wydziały, jak Wodociągów i Kanalizacji, Gazownię Miejską w Kłodzku, Urząd Telekomunikacyjny w Kłodzku i we Wrocławiu, i inne wydziały.

Spędziliśmy cały dzień, telefonując i wysyłając teleksy. Niestety, otrzymywaliśmy odpowiedzi, w których informowano nas, że urzędy te nic nie wiedzą o rozkopanej drodze dojazdowej do naszej fabryki.

W środku drogi wykopano potężny rów długości trzech kilometrów, a my nie mogliśmy znaleźć sprawcy!

Dyrektor chodził po gabinecie jak burza gradowa, wyrywając sobie włosy z głowy. Wszyscy zastanawialiśmy się:

– Kto zlecił i wykonał nocą tak potężną pracę?

I to w dodatku bez uzgodnień wymaganych przy robotach drogowych. I bez pozwolenia Urzędu Miasta, powiatu czy województwa na taką pracę. Przecież wykopanie w ciągu nocy trzykilometrowego, tak głębokiego i szerokiego rowu, wymagało co najmniej kilkunastu koparek lub kilku tysięcy robotników!

Musiał to być ktoś... „potężny”, skoro ominął wszelkie przepisy i zasady. Podejrzenie padło na Ludowe Wojsko Polskie. Dyrektor skontaktował się więc z garnizonem we Wrocławiu. Byli bardzo zdziwieni naszym pytaniem. Nie wykonywali ani też nie zlecali żadnych robót na tym terenie.

Może to zlecenie przyszło prosto z Warszawy? Powiadomiliśmy więc i wojskowe instytucje centralne w Warszawie. W tym Ministerstwo Obrony Narodowej. Nic z tego. To nie stamtąd przyszło zlecenie. Więc skąd?

Wysłaliśmy zapytania do wszystkich firm inżynieryjnych w województwie. Bez skutku.

Co robić w tej sytuacji? Załoga szyła odzież dziecięcą, korzystając z zapasów i odkładano ją do magazynu. Co będzie, jak skończy się surowiec, albo zabraknie miejsca w magazynie? Przecież odbiorcy w kraju i za granicą zaczną upominać się o dostawy! Straty będą olbrzymie. Kary umowne zniszczą zakład finansowo.

Po tygodniu, z braku surowca stanęła produkcja. Magazyn gotowych wyrobów też był przeładowany. W uzgodnieniu ze zjednoczeniem i wojewódzkim komitetem partii wysłano załogę na miesięczny, płatny urlop.

Tajemnicze roboty drogowe nadal stały w miejscu. Minął następny miesiąc. Władze partyjne i administracyjne województwa podjęły decyzję, aby płacić pracownikom BOBO mimo postoju fabryki. Nie chciano dopuścić do bezrobocia w rejonie. Podjęto także decyzję o skasowaniu zamówień produkcyjnych dla fabryki. Zamówienia przejęły inne fabryki. Kary umowne miał pokryć Skarb Państwa.

Pracownicy musieli jednak codziennie meldować się w fabryce, podpisywać listę obecności. Ludzie przybywali do fabryki z rana i nudzili się. Tak znudzonych ludzi to ja jeszcze nie widziałem w swoim życiu. Sprzątano codziennie hale i podwórka. Malowano ściany. Nigdy nie było tak czysto. Mimo to zajęcia dla ludzi brakowało. My, pracownicy umysłowi, mieliśmy o wiele gorzej od pracowników fizycznych. Ileż razy można przekładać papierki na biurku i na półkach? Ukradkiem popijaliśmy alkohol, podobnie jak pracownicy fizyczni. Przychodziliśmy do pracy trzeźwi, wychodziliśmy pijani. Wszystkim spodobała się ta sytuacja. Graliśmy także w karty, w warcaby i w szachy. Pracownicy przemycili na teren fabryki stół do ping-ponga i urządzali turnieje, którym przyglądała się cała załoga. Przyzwyczailiśmy się do nowej sytuacji.

Dyrektor nie pokazywał się w biurach ani na salach produkcji, ciągle jednak występował do władz wyższych o fundusze na zasypanie 3-kilometrowego odcinka drogi i odbudowę drogi. Ale nie udało mu się uzyskać tych funduszy z Komisji Planowania Gospodarczego. Kraj był nadmiernie zadłużony za granicą i zarządzono cięcia w inwestycjach. Droga dojazdowa była praktycznie całkowicie zrujnowana, a koszt budowy  trzech kilometrów nowej drogi był bardzo wysoki. Brakowało na ten cel pieniędzy w budżecie. Nasz zakład został więc „na lodzie”, a raczej został odcięty od świata.

Nie do wiary, ale trwało to... kilka lat! Wybawiła nas z tej dziwnej sytuacji dopiero zmiana władzy politycznej w Polsce. Zamiast komunistów z PZPR władzę objęła „Solidarność”. Okazało się wówczas, że nasza firma, podobnie jak niemal wszystkie firmy polskie, nie wytrzymała konkurencji na rynkach światowych. Odzież dziecięca z Chin, Tajwanu i z innych krajów Azji, była o wiele tańsza od naszej polskiej produkcji. Polskie fabryki produkcji odzieży dziecięcej zbankrutowały. Ogłoszono więc oficjalną upadłość i likwidację także naszej fabryki i zwolniono pracowników.

Dopiero wówczas jeden z pracowników BOBO oznajmił, że kostkę brukową naszej drogi usunęli i rów wykopali... Rosjanie. Przyznał się, że wracał nocą pijany z baru i usłyszał komendy w języku rosyjskim wydawane żołnierzom rozkopującym jezdnię. Po pijanemu wydawało mu się, że to wciąż druga wojna światowa albo nawet zaczęła się trzecia, więc schował się w krzakach przy drodze. Zasnął tam i przeleżał do rana. Nie ujawniał do tej pory tego faktu, bo nie miał nic przeciwko pobieraniu zarobków za darmo, bez pracy.

Postanowiliśmy sprawdzić to sensacyjne doniesienie w dowództwie Północnej Grupy Armii Radzieckiej w Legnicy. Pojechaliśmy we trójkę: dyrektor naczelny, dyrektor techniczny i ja. Przysadzisty, szpakowaty generał przyjął nas bardzo grzecznie, a nawet poczęstował gruzińskim koniakiem i kawą. Rozsiedliśmy się wygodnie w jego olbrzymim gabinecie.

– Tak, to prawda. To my rozkopaliśmy drogę. Pod tą drogą położony jest rosyjski, militarny i ściśle tajny kabel telefoniczny, łączący Moskwę z Legnicą, siedzibą dowództwa Grupy Północ. Był już stary i miał za małą przepustowość, więc mieliśmy zamiar wymienić go na nowy – oznajmił.

– Jak to się stało, że we Wrocławiu, w Wojewódzkim Urzędzie Telekomunikacji nikt o tym kablu nie wiedział?

– Zgodnie z umową z 1946 roku, zawartą między Polską i ZSRR, Armia Czerwona nie miała obowiązku informować władz polskich o swych instalacjach militarnych. Tajemnica wojskowa!

– Ale dlaczego nie położyliście tego kabla przez tak długi czas?

– Zniknął nam ten kabel, i to „w drodze” – tu skrzywił się niemiłosiernie.

– Jak to zniknął?

– Ot zwyczajnie „podpizdili”, czyli ukradli w drodze!

– Ukradli?

– Dokładnie!

– Ale kto?

– Do dzisiaj tego nie wiemy. Było pokwitowanie, że wyjechał cały zestaw wagonów z Huty Miedzi w Legnicy wiozący ten kabel, ale nie dojechał na miejsce ani do stacji w Kłodzku, ani do Ołdrzychowic Kłodzkich. Nie odnaleziono wagonów ani też polskiej załogi lokomotywy ciągnącej zestaw wagonów z kablem. Bardzo sprytna złodziejska robota. Armia Radziecka straciła w ten sposób kilkanaście milionów rubli!

– Nie mogliście nas zawiadomić w Ołdrzychowicach, że to wy rozpoczęliście robotę, i że kabla nie będzie, bo zaginął?

– Nie było rozkazu, to się i nie zawiadamiało. Wiecie, jak to jest w wojsku. Dopóki nie jest zakończone śledztwo, dopóty obowiązuje tajemnica wojskowa i jest zakaz udzielania informacji. Poza tym lokalizacja tego kabla jest ścisłą tajemnicą wojskową. Jak tu zawiadamiać was o kablu?

Popatrzył na nas przepraszająco i rozlał koniak do kieliszków.

Wypiliśmy, zakąsiliśmy smakowitymi ciastkami. Miny mieliśmy jednak nieszczególne i jakoś nam nie smakował ten koniak. Byliśmy w szoku, po usłyszeniu tej rewelacyjnej, niespodziewanej informacji.

– A teraz, jak wiecie, wycofujemy się z Polski. Jedziemy do domu, do Rosji. Żołnierze się cieszą, ale oficerowie się martwią. Nie było nam tu źle. Było co wypić, było co zjeść, było z kim pohandlować. My, oficerowie, mieliśmy piękne mieszkania tuż przy koszarach. Żal nam będzie opuszczać wasz gościnny kraj.

– I nam bardzo przykro z tego powodu – rzekł martwym głosem dyrektor naczelny.

– Mnie jest przykro z powodu tego kabla, ale zrozumcie, że dla Kremla i dla Armii Radzieckiej mały zakład odzieży dziecięcej nie był zbyt ważny z wojskowego punktu widzenia.

Pożegnaliśmy się. Wyszliśmy na zewnątrz budynku, mijając żołnierzy ładujących dobytek oficerów i ich rodzin do metalowych kontenerów. Żołnierze miny mieli radosne, żartowali. Nic dziwnego, wracali do swego kraju, do swych rodzin

Pamiętnik murarza

Poniedziałek

Skończyli my murować garaże przy szpitalu na ulicy Cichej. Garaże dla administracji i lekarzy szpitala, którzy w większości mieszkają niedaleko szpitala i będą w nich trzymać swoje auta, czyli będą mieli prywatne garaże za państwowe pieniądze! Inteligencji, w tym lekarzom, to się dobrze powodzi! Najgorzej jest nam, robotnikom.

Przy okazji wygospodarowano kilka garaży dla pracowników Komitetu Powiatowego partii, położonego tuż obok szpitala.

Przyszedł majster i powiada, żebyśmy nigdzie nie odchodzili, mają przyjechać po nas i po nasz sprzęt i przerzucą nas na inną budowę.

Wtorek

Ciągle czekamy na transport. Wczoraj nie przyjechali, ale mają przyjechać dzisiaj. Leżymy sobie na trawie i flirtujemy z pielęgniarkami. Jedna z nich przyniosła rozrobiony spirytus leczniczy. Daliśmy jej za to pieniądze na czekoladę. Fajne dziewuchy te pielęgniarki. Skarżą się, że mało zarabiają.

Za postój płacą nam dniówkę, czyli jesteśmy stratni, bo jak murujemy, to nam płacą na akord. A to jest o wiele więcej pieniędzy, aniżeli na dniówce.

Środa

Ciągle czekamy. Pielęgniarki całkiem zaprzyjaźniły się z nami i już siedzą niemal przytulone do nas na trawie. Jest gorąco, pozdejmowały bluzki, ale nie chcą zdjąć biustonoszy, mimo naszych próśb. One ponownie

przyniosły rozrobiony spirytus a my zagrychę. Popijamy wspólnie. Nie jest źle. Lubię socjalizm.

Czwartek

Wreszcie przyjechali po nas. Załadowaliśmy się. Zrobiliśmy pożegnanie z pielęgniarkami. Na drogę wcisnęły nam… spirytus, tym razem nierozrobiony! Kochane dziewuchy. Przyjechaliśmy na nowe miejsce. Mamy budować mur wzdłuż drogi. Przy drodze mieszka Pierwszy Sekretarz Komitetu Powiatowego i hałas samochodów z szosy do Wrocławia bardzo mu przeszkadza. Rozkazał więc zbudować mur osłonowy z cegły.

Było już południe, nie ma co się brać za robotę. Rozrobiliśmy spirytus wodą mineralną i wypiliśmy. Mocne to jak cholera. Siekło nas. Ledwie doszedłem do domu.

Piątek

Okazuje się, że jeszcze nie przywieźli dla nas materiałów. Nie ma cegły, cementu, piasku i wapna. Za to, o dziwo, majster ma dokumentację na mur! Łatwa robota, mur prosty, będzie można zarobić w akordzie, bo zeszły tydzień to mieliśmy same straty w zarobkach. Chyba że jakoś załatwimy z majstrem i wypłaci nam akordowo na konto przyszłego muru. Ale to będzie kosztowało. Trzeba mu postawić dobrą wódkę i dać parę złotych w kieszeń. On przecież ma niższe zarobki od nas, robotników!

Sobota

Jest cegła! Nie ma wapna, cementu i piasku. Majster się denerwuje. Na uspokojenie nerwów postawiliśmy mu wódkę. Wypił i humor mu się wyraźnie poprawił.

– Ja ich pierdolę, tę całą dyrekcję – oświadczył na koniec popijawy. Puścił nas do domu wcześniej, bo dopiero jutro mają przywieźć wapno i cement. Nie ma co siedzieć, bo droga ruchliwa i jeszcze kto z ważnych partyjniaków lub władz nas zobaczy.

Poniedziałek

Ledwie żyję. Popiliśmy zdrowo w sobotę i niedzielę. Na szczęście nie przywieźli ani cementu, ani wapna. Za to przywieźli piasek. Potrzebny będzie zbiornik na wodę. Poprzedni ktoś ukradł z budowy. Podobno dział zaopatrzenia nigdzie nie może kupić tego zbiornika. Majster powiedział, abyśmy się położyli w krzakach tak, żeby nas nikt nie widział. Ten ma mądrą głowę!

Wtorek

Jest cement. Rozładowali my go zbyt szybko i... nie było nic do roboty. A mówiłem chłopakom, żeby się tak nie spieszyli. Ale to to młode i głupie.

Środa

Przywieźli wapno. Rozładowaliśmy. Cholera, co z tą wodą? Kiedy przywiozą zbiornik? Od leżenia bolą mnie plecy. Wypiliśmy zaledwie parę piw. Nudno. Brakuje pieniędzy na kupno butelki solidnego alkoholu.

Czwartek

Nie murujemy, bo wezwano nas z rana na całodzienne szkolenie BHP. Majstra to mało co widać, taki wkurwiony na dyrekcję i zaopatrzenie. Pije w knajpie tuż obok. Ciekawe, skąd ma pieniądze? Podobno jest w zmowie z magazynierem i razem sprzedają „na lewo” materiały budowlane. Dyrektor z kolei dorabia sobie na wypożyczaniu prywatnym firmom budowlanym sprzętu z naszej firmy. Tylko nam, robotnikom, jest najgorzej... Nie ma co sprzedać i co wypożyczyć.

Piątek

Zaczęliśmy murować. Okazuje się jednak, że fundament pod mur jest źle zrobiony, krzywo. Musieliśmy cały dzień go poprawiać. Dolewaliśmy beton z boków, aby było prosto. Klęliśmy zdrowo wykonawców fundamentu, partaczy. Zawsze tłumaczę kierownictwu, że najlepiej, jak i mur i fundament wykonuje ta sama brygada. Ale oni wiedzą zawsze lepiej i... wychodzi gorzej.

Sobota

Nareszcie się muruje! Dwa tygodnie przerw w związku z tą przeprowadzką z jednej budowy na drugą! Trzeba będzie poprosić majstra, żeby nam coś dopisał z tego muru nieco więcej awansem, chociaż mur jeszcze niegotowy. Chyba się dogadamy, majster nie jest zły, jest ludzki. Szkoda, żeśmy go nie zaprosili do tego spirytusu od pielęgniarek. Łatwiej by się z nim teraz rozmawiało.

Poniedziałek

Ledwie się trzymam na nogach. Teść przyszedł w niedzielę i wypiliśmy. Potem przyszedł szwagier i… wypiliśmy. Na szczęście w niedzielę ktoś ukradł kabel elektryczny od betoniarki. Cały dzień czekaliśmy na nowy.

Wtorek

Jest kabel. Murujemy. Majster mówi, że trochę za krzywe spoiny ma ten nasz mur.

– A po co ma być taki dokładny? Przecież to nie dom prywatny, tylko mur od strony drogi. Kto będzie mu się przyglądał?

– Panie majster, wybieraj pan. Albo mur dokładny, ale będzie wolniej, albo szybciej i taki jaki jest.

Machnął ręką, i nic nie powiedział. Znaczy się, że jest jego zgoda na mur mniej dokładnie wykonany!

Środa

Murujemy, szybko nam idzie. Przyjemnie popatrzeć. Będzie dobry zarobek. Lubię socjalizm.

Czwartek

Murujemy bez przeszkód. Pogoda dopisuje, nie jest za gorąco i deszcz nie pada. Widocznie Bóg czuwa nad nami.

Piątek

Facet z działek ogrodniczych poprosił nas, aby wymurować mu altankę. Czemu nie, przydadzą się dodatkowe pieniądze! Ustaliliśmy cenę i zaczynamy fuchę dzisiaj po południu. Trochę wcześniej musimy skończyć pracę przy naszym murze. Facet nie ma cementu i wapna, ma tylko cegłę rozbiórkową. Tym lepiej dla nas… Do ceny doliczyliśmy mu koszt „naszego” cementu i wapna. Trzeba będzie murować nieco oszczędniej mur, więcej piasku, mniej cementu i wapna. Po co komu taki solidny mur?

Sobota

Zamiast muru murowaliśmy cały dzień tę altankę. Facet po pracy dał wypić i zjeść. Majstra na szczęście nie było, inaczej trzeba by mu było odpalić trochę grosza. Mamy dokończyć altankę jutro, w niedzielę.

Poniedziałek

Cholera znowu jestem słaby. Chyba za dużo się pije w niedziele. Nic nie wyszło z murowania altanki w niedzielę. Dzisiaj mamy ją dokończyć. Facet cwany, nie chciał dać zaliczki. Pies mu mordę lizał. Murowaliśmy mur, jak zwykle. Majster jak na złość siedział z nami do końca dniówki. Widać, że był skacowany i suszyło go. Po pracy szybko biegiem na budowę altanki. Skończyliśmy ją, ale było już ciemno. Facet wypłacił co do grosza. Z tej okazji popiliśmy przy tej altance. Nie pamiętam, jak doszedłem do domu. Podobno zamówiliśmy sobie taksówkę. Konkretnie, to ja zamówiłem i to ja podobno zapłaciłem. Jak człowiek popije, to mu zaraz szajba odbija. Ale... niech tam, taksówkarze także muszą z czegoś żyć.

Wtorek

Zadzwoniłem do dyrekcji, że jestem chory. Okazało się, że wszyscy zadzwonili, że są chorzy. Mur czekał na nas, majster też. Stanowczo za dużo się pije w tej Polsce. No i wiek już robi swoje. Co zrobić, jak w poniedziałek szumiało mi we łbie i nogi były słabe. Poszedłem do lekarza w południe po zaświadczenie o chorobie. Musiałem dać lekarzowi sto złotych! Lekarze także mają niskie pensje i tylko czekają na takie okazje.

Cholera... same straty!

Środa

Murowaliśmy cały dzień. Mur skończony tuż przed południem. W samo południe przyjeżdża jakiś facet z miejskiej dyrekcji wodociągów i kanalizacji i powiada, że za tydzień mają układać wodociąg i to w tym samym miejscu, gdzie myśmy postawili mur! Cholera. Coraz mniej podoba mi się ten socjalizm.

Majster powiada do faceta:

– Jaki problem... Przełożycie wodociąg na drugą stronę ulicy... i po krzyku.

– Niestety, nie możemy, tam już jest gazociąg. Nie ma miejsca.

Majster poleciał do dyrekcji, zdenerwowany, czerwony na twarzy jak piwonia.

Jutro mają nas zabrać na inną, kolejną budowę.

Czwartek

Przyjechali po nas. Przyjechali także majster z kierownikiem oraz zastępca dyrektora do spraw produkcji wraz z tym facetem z dyrekcji wodociągów. Dyskutowali, ale nic nie było słychać. My już w samochodzie, jedziemy na razie na... bazę. W praktyce oznacza to, że nie mają dla nas roboty. Będziemy pomagać w ładowaniu transportów w magazynach i... leniuchować.

Piątek

Robiliśmy porządki na bazie. Układanie desek, cegieł itp. Jest źle, bo nie można tu wypić swobodnie, jest zbyt blisko budynku dyrekcji, trzeba biegać pojedynczo do kantorka, łyknąć wódki ze szklanki i z powrotem do roboty. Niewygodne to i nie ma tej przyjemności, jak się siedzi razem, popija i dyskutuje o polityce.

Sobota

Przyszedł majster i powiada, że będziemy jednak rozbierać ten mur. Strat w naszej firmie z tego powodu nie będzie, bo Urząd Miasta zapłaci za rozbiórkę, dzięki naciskom Pierwszego Sekretarza Komitetu Partii. To on osobiście rozkazał budować mur, bez uzgodnień z gazownią, dyrekcją wodociągów, Zakładem Energetycznym, Zakładem Telekomunikacji i tak dalej. A architekt powiatowy oczywiście nie miał odwagi sprzeciwić się sekretarzowi i bez zmrużenia oka wydał pozwolenie na budowę muru.

Poniedziałek

Przywieźli nas na rozbiórkę muru. Rozwalamy więc „nasz mur”. Robota niezbyt ciężka, bo cementu dodawaliśmy nie za dużo. Mieliśmy przeczucie czy co?

Wtorek

Rozbieramy mur.

Środa

Skończyliśmy rozbiórkę muru. Może to i lepiej, cegła przyda się do budowy domków lub konkretnego budynku. Po cholerę komu ten mur?

Środa (ale następnego tygodnia)

Przechodziłem akurat drogą i zauważyłem, że w miejscu, gdzie miał stanąć nasz mur, a potem miał być położony wodociąg, stoi olbrzymia tablica z napisem „BUDUJEMY SOCJALIZM”.

Czwartek

Kierownik powiedział, że budowę wodociągu odwołano w ostatniej chwili z braku rur i z powodu cięć w budżecie miasta. Tak więc niepotrzebnie rozwaliliśmy ten mur. Coraz mniej podoba mi się socjalizm.